Czym jest adrenalina? Jakie ma działanie? – Badania Krwi
5 grudnia 2023

Adrenalina – czym jest i jakie ma działanie?

Artykuł napisany przez: Magdalena J
Konsultacja merytoryczna: Marta Skrzypek-Bajon
Osoba wbija w nogę ampułko-strzykawkę, w której znajduje się adrenalina.

Adrenalina pełni kluczową funkcję w reakcjach na stres i zachowuje równowagę w wielu procesach fizjologicznych. Dowiedz się, czym dokładnie jest ten hormon, jak wpływa na Twoje ciało i umysł oraz jakie znaczenie ma dla Twojego zdrowia. Zrozum, dlaczego rola adrenaliny jest niezastąpiona w codziennym funkcjonowaniu organizmu.

Działanie adrenaliny

Adrenalina, znana również jako epinefryna, to hormon i neuroprzekaźnik pełniący kluczową funkcję w regulacji wielu procesów fizjologicznych w organizmie ludzkim. Wydzielana przez gruczoły nadnerczy jest głównym czynnikiem zaangażowanym w reakcję „walcz lub uciekaj” w odpowiedzi na stres. Jej działanie jest natychmiastowe i obejmuje wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie oskrzeli, zwiększenie tętna oraz zwiększenie uwalniania glukozy do krwi, co dostarcza organizmowi energii w sytuacjach wymagających szybkiej reakcji.

Adrenalina stymuluje ponadto rozkurcz mięśni gładkich w niektórych obszarach ciała, takich jak jelita, jednocześnie zwężając naczynia krwionośne w trzewiach. To sprawia, że krew jest skierowana głównie do kluczowych obszarów, takich jak mięśnie, serce i mózg, zwiększając gotowość organizmu do działania.

W medycynie adrenalina jest szeroko stosowana w nagłych sytuacjach, takich jak wstrząs anafilaktyczny, zatrzymanie serca czy ciężkie reakcje alergiczne, gdzie jej szybkie i silne działanie może uratować życie. Jednak nadmierne wydzielanie adrenaliny w odpowiedzi na przewlekły stres może przyczynić się do różnych schorzeń, takich jak choroby serca czy zaburzenia psychiczne. W związku z tym zrozumienie roli adrenaliny w organizmie jest istotne dla utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego.

Adrenalina i jej wpływ na zdrowie

Oto kilka kluczowych aspektów opisujących, w jaki sposób adrenalina wpływa na zdrowie:

  1. Reakcje obronne: adrenalina jest centralnym graczem w reakcjach organizmu na stres. Jej szybkie uwalnianie podczas sytuacji stresowych prowadzi do zwiększenia ciśnienia krwi, przyspieszenia akcji serca i rozszerzenia oskrzeli. To przygotowuje ciało do natychmiastowej mobilizacji i reakcji na zagrożenie.
  2. Wspomaganie układu krążenia: adrenalina działa na receptory alfa i beta w naczyniach krwionośnych, co skutkuje zwężeniem naczyń w niektórych obszarach (alfa) i rozszerzeniem w innych (beta). Ten dualistyczny efekt pomaga w utrzymaniu równowagi ciśnienia krwi.
  3. Podnoszenie poziomu glukozy: adrenalina stymuluje uwalnianie glukozy z wątroby do krwiobiegu, dostarczając dodatkowej energii organizmowi w sytuacjach stresowych. Jednak nadmiar tego procesu może przyczynić się do problemów związanych z insuliną i sprzyja powstawaniu cukrzycy.
  4. Zwiększenie wydolności fizycznej: poprzez mobilizację zasobów energetycznych adrenalina poprawia wydolność fizyczną. Jest to przydatne podczas intensywnego wysiłku, ale w dłuższej perspektywie może prowadzić do przeciążenia układu krążenia.
  5. Wpływ na układ immunologiczny: choć krótkotrwałe zwiększenie adrenaliny może wspierać układ immunologiczny, przewlekły stres i jej nadmiar mogą osłabić odporność, zwiększając podatność na infekcje.
  6. Wpływ na psychikę: adrenalina wpływa również na zdrowie psychiczne. Jej nagłe uwolnienie może wywołać uczucie euforii, ale przewlekły stres i nadmierny poziom adrenaliny mogą przyczynić się do zaburzeń nastroju, lęków czy bezsenności.
  7. Zastosowanie medyczne: adrenalina jest powszechnie używana w medycynie awaryjnej, zwłaszcza w przypadkach wstrząsu anafilaktycznego czy zatrzymania serca. Jej natychmiastowe działanie może być kluczowe dla uratowania życia pacjenta.

Wnioskując, adrenalina jest substancją kluczową dla zdolności organizmu do radzenia sobie ze stresem i zagrożeniem. Jednak jej nadmiar lub przewlekłe uwalnianie mogą mieć negatywne skutki dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Optymalne zarządzanie poziomem adrenaliny jest kluczowe dla utrzymania zdrowej równowagi organizmu.

Kiedy adrenalina stosowana jest jako lek?

Adrenalina jest powszechnie stosowana jako lek w różnych sytuacjach medycznych, zwłaszcza w nagłych przypadkach, gdzie szybka reakcja jest kluczowa dla ratowania życia pacjenta. Jednym z najczęstszych zastosowań adrenaliny jest leczenie anafilaksji, ciężkiej i potencjalnie śmiertelnej reakcji alergicznej. Podanie adrenaliny w takiej sytuacji pomaga złagodzić objawy, takie jak obrzęk naczynioruchowy, duszność i spadek ciśnienia krwi, przywracając normalne funkcje organizmu.

Adrenalina jest również stosowana w przypadku zatrzymania serca, gdzie jej natychmiastowe podanie może stymulować jego pracę, przywracając krążenie krwi. W przypadkach bradykardii, czyli bardzo niskiego tętna, adrenalina może być używana do zwiększenia częstości akcji serca.

W medycynie ratunkowej jest często podawana w przypadku ciężkich urazów, oparzeń czy wstrząsu, gdzie jej właściwości zwężające naczynia krwionośne pomagają zwiększyć ciśnienie krwi i poprawić perfuzję narządów.

Adrenalina ma także zastosowanie w chirurgii, szczególnie w przypadku procedur, które wymagają zwężenia naczyń krwionośnych, takich jak niektóre operacje plastyczne czy kontrola krwawienia.

Ponadto jest składnikiem wielu leków stosowanych do leczenia astmy oskrzelowej.

W skrócie, adrenalina jest używana jako lek w sytuacjach, które wymagają natychmiastowej reakcji, szczególnie tam, gdzie istnieje ryzyko utraty życia lub trwałych uszkodzeń zdrowia.

Adrenalina i jej przedawkowanie

Przedawkowanie adrenaliny, choć rzadkie, może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Adrenalina, znana również jako epinefryna, jest substancją, której nadmiar może znacznie wpływać na układy: krążenia, nerwowy i oddechowy. Objawy przedawkowania mogą obejmować gwałtowne wzrosty ciśnienia krwi, przyspieszone bicie serca, duszność, bóle głowy, a nawet utratę przytomności. Skrajne przypadki przedawkowania mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, udaru mózgu czy zatrzymania krążenia. 

W przypadku podejrzenia przedawkowania adrenaliny konieczna jest natychmiastowa interwencja medyczna. Leczenie obejmuje monitorowanie parametrów życiowych, podawanie leków przeciwdziałających efektom adrenaliny oraz utrzymanie prawidłowego funkcjonowania układu krążenia. Wszelkie przypadki przedawkowania powinny być traktowane jako sytuacje nagłe, wymagające profesjonalnej opieki medycznej.

Kiedy należy zbadać poziom adrenaliny?

Badanie poziomu adrenaliny w organizmie może dostarczyć istotnych informacji na temat funkcji układu hormonalnego oraz odpowiedzi organizmu na stres. Oto kilka kluczowych powodów, dla których warto rozważyć pomiar poziomu adrenaliny:

  1. Wstrząs anafilaktyczny: w przypadku podejrzenia wstrząsu anafilaktycznego badanie poziomu adrenaliny jest kluczowe. Anafilaksja to gwałtowna reakcja alergiczna, która może prowadzić do nagłego spadku ciśnienia krwi i duszności. Pomiar adrenaliny potwierdza diagnozę i pomaga w dostosowaniu właściwego leczenia, często obejmującego natychmiastowe podanie adrenaliny.
  2. Nadczynność nadnerczy: osoby z podejrzeniem nadczynności nadnerczy, będącej wynikiem nadmiernego wydzielania adrenaliny, mogą wymagać oceny poziomu tego hormonu. Objawy nadczynności nadnerczy obejmują nadmierną pobudliwość, zwiększone ciśnienie krwi, problemy ze snem i utratę masy ciała.
  3. Problemy z układem krążenia: w sytuacjach, gdzie występują problemy z układem krążenia, takie jak tachykardia czy nadciśnienie, badanie poziomu adrenaliny może dostarczyć informacji na temat ewentualnej roli tego hormonu w tych schorzeniach.
  4. Stany stresowe i psychiczne: osoby borykające się z chronicznym stresem, lękami czy depresją mogą mieć zaburzenia w wydzielaniu adrenaliny. Pomiar poziomu tego hormonu może pomóc w zrozumieniu, jak stres wpływa na organizm i zdrowie psychiczne.
  5. Zaburzenia tarczycy: w niektórych przypadkach zaburzenia tarczycy mogą wpływać na funkcję nadnerczy, co może prowadzić do zmian w poziomie adrenaliny. Badanie adrenaliny może być przydatne w diagnostyce i monitorowaniu pacjentów z problemami tarczycowymi.
  6. Przed operacjami: w przypadku planowanych zabiegów, zwłaszcza tych, które mogą wpływać na układ krążenia, lekarze mogą zlecać badanie poziomu adrenaliny, aby ocenić stan pacjenta i dostosować procedury anestezjologiczne.
  7. Astma: w niektórych przypadkach, szczególnie przy ciężkich atakach astmy, pomiar adrenaliny może być stosowany jako wskaźnik nasilenia reakcji alergicznej i konieczności zastosowania natychmiastowej interwencji.
  8. Nadciśnienie tętnicze: pacjenci z nadciśnieniem tętniczym mogą mieć podwyższony poziom adrenaliny. Badanie poziomu tego hormonu pomaga w zrozumieniu mechanizmów regulacji ciśnienia krwi i dostosowania terapii.

Badanie poziomu adrenaliny jest zalecane w sytuacjach, które wymagają oceny funkcji układu hormonalnego, zwłaszcza w przypadku objawów sugerujących problemy z układem krążenia, reakcje alergiczne czy zaburzenia psychiczne. To narzędzie diagnostyczne pomaga lekarzom w szybszej identyfikacji problemów zdrowotnych i dostosowaniu odpowiedniego planu leczenia.

Autor: Marta Skrzypek

Bibliografia

  1. R. Sonneschmidt, Układ hormonalny. Równowaga hormonalna i emocjonalna, Wydawnictwo Vital, Białystok 2020.
  2. J. Hinson, P. Raven, Hormony, Wydawnictwo PWN, Warszawa 2022.
  3. B. Lisowska, M. Olszewska, Adrenalina w ampułko-strzykawkach jako lek pierwszego rzutu w leczeniu wstrząsu anafilaktycznego, „Farmacja Współczesna” 2009, nr 2.

O Autorze