Antykoagulant tocznia: co to za badanie? – Badania Krwi
7 marca 2024

Antykoagulant tocznia – co to za badanie?

Artykuł napisany przez: Redakcja
Konsultacja merytoryczna: Monika Nowakowska
antykoagulant tocznia

Antykoagulant tocznia to przeciwciało, które pojawia się we krwi w przebiegu zespołu antyfosfolipidowego. Z tego powodu warto go oznaczyć u osób, które zgłaszają problemy związane z nadmierną krzepliwością krwi, np. incydenty zakrzepicy lub trudności z utrzymaniem ciąży. Dowiedz się, jakie znaczenie ma badanie antykoagulantu tocznia we krwi.

Co to jest antykoagulant tocznia?

Antykoagulant tocznia (LA, LAC, ang. lupus anticoagulant) należy do przeciwciał antyfosfolipidowych (aPL). Immunoglobuliny z tej grupy zaburzają działanie układu krzepnięcia krwi. Z tego powodu wysoki poziom antykoagulantu tocznia wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wykrzepiania wewnątrz naczyń. Nieprawidłowa praca układu krzepnięcia może wynikać z:

  • uszkodzeń śródbłonka, czyli wewnętrznej warstwy naczyń, która ma bezpośredni kontakt z krwią, a przez to także z kompleksami przeciwciał; 
  • obniżenia stężenia substancji rozszerzających naczynia – prostacyklin;
  • spowolnienia rozpuszczania skrzepów;
  • zahamowania aktywności substancji działających przeciwzakrzepowo, głównie białka C, trombomoduliny i antytrombiny III (ATIII). 

Z antykoagulantem tocznia łączą się także inne substancje, które powodują powstawanie zakrzepów np. protrombina. W ten sposób dochodzi do znacznego zaburzenia równowagi w układzie krzepnięcia.

Badanie antykoagulantu tocznia odgrywa dużą rolę jest w diagnostyce zespołu antyfosfolipidowego.

Czym są przeciwciała antyfosfolipidowe?

Przeciwciała antyfosfolipidowe (APLA) to immunoglobuliny, które są skierowane przeciwko kompleksom białkowo-fosfolipidowym. Łączą się one z elementami własnych komórek organizmu, co powoduje zaburzenia działania układu krzepnięcia krwi. Do przeciwciał antyfosfolipidowych, poza antykoagulantem toczniowym, należą także: 

  • przeciwciała antykardiolipinowe,
  • przeciwciała przeciwko β2-glikoproteinie I.

Jakie są normy w badaniu antykoagulantu tocznia?

Antykoagulant tocznia nie występuje w organizmie fizjologicznie, czyli w stanie zdrowia. Z tego powodu obecność LAC lub innych przeciwciał antyfosfolipidowych może sugerować, że w organizmie rozwinął się zespół antyfosfolipidowy.

Jak wygląda badanie antykoagulantu tocznia?

Badanie antykoagulantu tocznia polega na oznaczeniu obecności immunoglobulin we krwi. W przypadku pozostałych przeciwciał antyfosfolipidowych można także określić ich stężenie. Przed pobraniem krwi skontaktuj się z wybranym laboratorium, które udzieli ci koniecznych informacji o odpowiednim przygotowaniu do badania. Zwróć uwagę, że nie wszystkie punkty pobrań realizują oznaczenie poziomu antykoagulantu tocznia i innych przeciwciał antyfosfolipidowych. 

Jeżeli w ostatnim czasie wystąpił u Ciebie epizod zakrzepowo-zatorowy, odczekaj co najmniej 12 tygodni przed wykonaniem badania. W przeciwnym wypadku nie będzie możliwa prawidłowa interpretacja otrzymanych wyników oznaczenia.

Jak interpretować wyniki antykoagulantu tocznia?

Oznaczanie antykoagulantu toczniowego w laboratorium należy do czynnościowych badań układu krzepnięcia. Polega na pośrednim potwierdzeniu obecności przeciwciał poprzez określenie czasu potrzebnego do przekształcenia protrombiny w jej aktywną formę, czyli trombinę. Antykoagulant toczniowy, jeśli występuje we krwi, zmienia przebieg tej reakcji. Każdy dodatni wynik musi zostać potwierdzony drugim oznaczeniem powtórzonym po upływie co najmniej 12 tygodni. Obecność antykoagulantu toczniowego lub innych przeciwciał antyfosfolipidowych stanowi jedno z kryteriów rozpoznania zespołu antyfosfolipidowego.

Jeżeli niepokoją Cię wyniki wykonanych badań krwi, zgłoś się do lekarza. Izolowane odchylenia od normy nie muszą świadczyć o chorobie. Specjalista zinterpretuje wyniki Twoich dotychczasowych badań w kontekście odczuwanych przez Ciebie objawów. Jeżeli będzie taka konieczność, lekarz może zlecić powtórzenie badań lub inne testy, które pomogą wykryć przyczynę nieprawidłowości oraz zaproponuje Ci właściwe leczenie.

Co to jest zespół antyfosfolipidowy?

W przebiegu zespołu antyfosfolipidowego (APS, antiphospholipid syndrome) występują objawy zakrzepicy żylnej lub tętniczej, a u kobiet także powikłania położnicze, np. nawracające poronienia. Jednocześnie we krwi pacjentów są obecne charakterystyczne przeciwciała antyfosfolipidowe. 

Zespół antyfosfolipidowy należy do chorób autoimmunologicznych. Może występować w postaci:

  • pierwotnej – wówczas towarzyszą mu wyłącznie objawy nadkrzepliwości, a pacjent nie choruje na żadną inną chorobę z autoagresji;
  • wtórnej, która pojawia się w przebiegu tocznia rumieniowatego układowego (SLE).

Jakie mogą być objawy zespołu antyfosfolipidowego?

W przebiegu zespołu antyfosfolipidowego mogą pojawiać się:

  • zakrzepica w obrębie żył lub tętnic np. kończyn dolnych, zatorowość płucna czy nadciśnienie płucne;
  • zakrzepica drobnych naczyń, która może powodować uszkodzenie nerek, nadnerczy, krwawienie do pęcherzyków płucnych czy plamicę;
  • niepowodzenia położnicze takie jak nawracające utraty ciąż, ciężki stan przedrzucawkowy i niewydolność łożyska;
  • wegetacje na zastawkach serca;
  • małopłytkowość;
  • niedokrwistość hemolityczna, czyli wynikająca z rozpadu krwinek czerwonych.

Jakie są kryteria rozpoznania zespołu antyfosfolipidowego?

Rozpoznanie zespołu antyfosfolipidowego stawia lekarz na podstawie dokładnego wywiadu z pacjentem lub pacjentką oraz wyników zleconych badań. Kryteria wyjściowe, czyli te, które muszą być spełnione, by podejrzewać chorobę to:

  • obecność co najmniej jednego objawu świadczącego o APS;
  • dodatni wynik badania przeciwciał antyfosfolipidowych np. antykoagulantu tocznia uzyskany w ciągu 3 lat od pojawienia się dolegliwości.

W dalszej kolejności lekarz interpretuje wyniki pozostałych badań w kontekście zgłaszanych objawów. Przed postawieniem diagnozy należy także wziąć pod uwagę inne choroby lub stany kliniczne, które powodują podobne dolegliwości np. inne przyczyny zakrzepicy. Warto również wykluczyć czynniki mogące zaburzać wyniki badań m.in. zakażenie kiłą.

Czy podwyższony wynik antykoagulantu tocznia zawsze oznacza występowanie zespołu antyfosfolipidowego?

Przeciwciała antyfosfolipidowe, w tym także antykoagulant toczniowy, wyraźnie wiążą się z większym prawdopodobieństwem występowania zakrzepów. Warto jednak wspomnieć, że u części osób immunoglobuliny mogą być wykrywalne w badaniu, mimo że nie odczuwają oni żadnych dolegliwości. To pokazuje, że przeciwciała antyfosfolipidowe, chociaż konieczne, nie są wystarczające do spowodowania pełnoobjawowego zespołu antyfosfolipidowego. Prawdopodobieństwo wystąpienia dolegliwości zwiększa się, gdy pojawiają się czynniki ryzyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i chorób sercowo-naczyniowych m.in.:

  • aktywna choroba nowotworowa;
  • długotrwałe unieruchomienie np. po urazie lub operacji czy w trakcie podróży;
  • obecność innych chorób autoimmunologicznych;
  • ciężkie zakażenie np. sepsa lub zapalenie płuc;
  • stosowanie hormonalnej terapii zastępczej podczas menopauzy lub doustnych środków antykoncepcyjnych zawierających estrogeny;
  • otyłość;
  • ciąża i połóg;
  • źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze;
  • cukrzyca;
  • podwyższone stężenie cholesterolu i triglicerydów we krwi;
  • przewlekła choroba nerek;
  • palenie papierosów.

Jak wygląda leczenie zespołu antyfosfolipidowego?

Leczenie zespołu antyfosfolipidowego polega na przyjmowaniu leków:

  • przeciwkrzepliwych, które chronią przed możliwymi powikłaniami zakrzepowymi i zatorowymi;
  • immunosupresyjnych – ze względu na ich regulujące działanie na układ odpornościowy.

Autor: Monika Nowakowska

Bibliografia

  1. V. Kumar i in., Robbins Patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 124–125.
  2. J. Musiał, Nowe kryteria klasyfikacyjne zespołu antyfosfolipidowego, „Journal of Transfusion Medicine” 2023, t. 16, nr 3, s. 110–116.
Oceń artykuł

O Autorze