Babeszjoza – objawy, diagnostyka i badania

Spis treści:

Czym jest babeszjoza?
Babeszjoza – objawy, które mogą przypominać grypę
Kiedy babeszjoza może mieć ciężki przebieg?
Jak rozpoznaje się babeszjozę?
Kiedy przydatne jest badanie Babesia microti IgG i jak wygląda?
Jakie inne badania lekarz może zlecić?
Jak zmniejszyć ryzyko chorób odkleszczowych?
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Bibliografia

Babeszjoza kojarzy się głównie z chorobą psów, jednak może również występować u ludzi. Jest to rzadka choroba odkleszczowa wywoływana przez pasożyty z rodzaju Babesia, które atakują czerwone krwinki. U człowieka infekcja może przypominać grypę, ale może mieć również poważniejszy przebieg. Sprawdź, jakie badania warto zrobić przy podejrzeniu tego rzadkiego schorzenia.

Czym jest babeszjoza?

Babeszjoza (piroplazmoza) to choroba odzwierzęca. Oznacza to, że jej źródłem są zwierzęta, a człowiek może zakazić się pośrednio, najczęściej poprzez ukłucie kleszcza zakażonego przez pierwotniaki Babesia. W Europie jest to najczęściej kleszcz pospolity Ixodes ricinus, natomiast w Ameryce Północnej Ixodes scapularis.

Do zakażenia może dojść podczas spaceru po lesie, pracy w ogrodzie, biegania po łące, zbierania grzybów albo pikniku w wysokiej trawie. Źródłem zakażenia mogą być nie tylko kleszcze, lecz także nimfy, czyli młode postacie tych pospolitych pasożytów.

Najprościej można powiedzieć, że Babesia zachowuje się trochę jak „nieproszony pasażer”: dostaje się do organizmu, wnika do czerwonych krwinek i namnaża się w ich wnętrzu. Czerwone krwinki odpowiadają za transport tlenu, a gdy ulegają rozpadowi, organizm może zareagować gorączką, osłabieniem, niedokrwistością, żółtaczką lub ciemnym zabarwieniem moczu.

Babeszjoza – objawy, które mogą przypominać grypę

Babeszjoza bywa trudna do rozpoznania wyłącznie na podstawie samych objawów. Nie daje jednego, bardzo charakterystycznego sygnału. U części osób zakażenie przebiega bez dolegliwości, a u innych przypomina infekcję wirusową.

Do najczęstszych symptomów należą:

gorączka,
dreszcze i poty,
bóle mięśni i stawów,
ból głowy,
silne zmęczenie,
brak apetytu,
nudności lub wymioty,
ogólne uczucie rozbicia.

Objawy zwykle nie pojawiają się od razu po ukłuciu kleszcza. Okres inkubacji wynosi zwykle 1–4 tygodnie od ukłucia do wystąpienia pierwszych objawów. To ważne, bo wiele osób nie łączy gorączki i osłabienia z kleszczem, którego usunęły kilka tygodni wcześniej.

Kiedy babeszjoza może mieć ciężki przebieg?

U zdrowej osoby babeszjoza może przebiegać łagodnie lub nawet bezobjawowo. Nie oznacza to jednak, że zawsze jest błahą infekcją. Pasożyt atakuje czerwone krwinki, dlatego choroba może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej.

Szczególną ostrożność zachowaj, jeśli chorujesz przewlekle albo należysz do grupy podwyższonego ryzyka. Cięższy przebieg choroby częściej dotyczy osób:

bez śledziony lub z niewydolnością śledziony,
z obniżoną odpornością,
leczonych immunosupresyjnie,
zakażonych HIV,
chorujących na nowotwory,
z chorobami wątroby lub nerek,
starszych, zwłaszcza po 50. roku życia.

Jak rozpoznaje się babeszjozę?

Rozpoznanie babeszjozy opiera się na objawach, wywiadzie oraz wynikach badań laboratoryjnych. Lekarz zapyta m.in. o ukąszenie przez kleszcza, przebywanie na terenach, gdzie występują kleszcze, choroby przewlekłe oraz leki, które mogą osłabiać odporność.

Jeśli istnieje podejrzenie ostrego zakażenia, wykonuje się badania pozwalające wykryć pasożyta lub jego materiał genetyczny. Podstawowym badaniem jest mikroskopowa ocena rozmazu krwi, w której można zaobserwować pasożyty Babesia znajdujące się w czerwonych krwinkach. W diagnostyce wykorzystuje się także badanie metodą PCR, które wykrywa materiał genetyczny pasożyta.

Samo badanie przeciwciał nie wystarcza do potwierdzenia aktywnej babeszjozy. Mogą one utrzymywać się we krwi jeszcze przez wiele miesięcy po przebyciu zakażenia, dlatego zgodnie z zaleceniami ekspertów rozpoznanie ostrej choroby powinno opierać się przede wszystkim na rozmazie krwi lub badaniu PCR.

Kiedy przydatne jest badanie Babesia microti IgG i jak wygląda?

Badania serologiczne, czyli badania przeciwciał, pomagają sprawdzić, czy układ odpornościowy miał kontakt z danym drobnoustrojem. Przeciwciała IgG zwykle pojawiają się później niż pierwsze objawy i mogą utrzymywać się po przebytej infekcji.

W procesie diagnostycznym może przydać się badanie Babesia microti IgG met. IIF. To oznaczenie przeciwciał IgG swoistych dla Babesia microti, wykonywane metodą pośredniej immunofluorescencji (IIF). Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Samo pobranie trwa kilka minut i w większości przypadków nie wymaga pozostawania na czczo.

Takie badanie może być pomocne m.in. wtedy, gdy lekarz chce ocenić możliwy kontakt z Babesia microti, zwłaszcza przy nieswoistych objawach po ekspozycji na kleszcze. Nie zastępuje jednak pilnej diagnostyki w ostrej, ciężkiej chorobie.

Pamiętaj, że wynik badania zawsze powinien zostać zinterpretowany przez lekarza, który uwzględni Twoje objawy, wywiad oraz wyniki pozostałych badań.

Jakie inne badania lekarz może zlecić?

Babeszjoza wpływa przede wszystkim na czerwone krwinki, ale przy cięższym przebiegu może obciążać także wątrobę, nerki i układ oddechowy. Dlatego lekarz może zlecić nie tylko badania w kierunku Babesia, ale też badania oceniające ogólny stan organizmu.

W zależności od objawów mogą to być:

morfologia krwi,
rozmaz krwi,
bilirubina,
aktywność enzymów wątrobowych,
kreatynina i mocznik,
badanie ogólne moczu,
CRP,
badanie PCR w kierunku Babesia,
badania w kierunku innych chorób odkleszczowych.

Jak zmniejszyć ryzyko chorób odkleszczowych?

Najważniejsza jest ochrona przed kleszczami. Nie daje ona stuprocentowej ochrony przed babeszjozą, ale znacząco zmniejsza ryzyko ukłucia. Przed spacerem lub pracą w ogrodzie sięgnij po repelent na kleszcze i używaj go zgodnie z instrukcją. Załóż jasne ubrania, na których łatwiej zauważyć kleszcza. Postaw też na dłuższe nogawki i rękawy, jeśli będziesz przebywać w wysokiej trawie lub na bardzo zalesionym terenie.

Po powrocie dokładnie obejrzyj skórę, zwracając szczególną uwagę na pachwiny, pachy, zgięcia kolan, okolice pasa, kark i skórę głowy. Weź prysznic i zmień ubranie, a potem wypierz lub dokładnie wytrzep odzież.

Jeśli znajdziesz kleszcza, usuń go jak najszybciej pęsetą lub specjalnym przyrządem. Nie smaruj go tłuszczem, alkoholem ani kremem. Po usunięciu obserwuj skórę i samopoczucie. Gorączka, dreszcze, silne zmęczenie lub inne nietypowe objawy po ukłuciu kleszcza wymagają kontaktu z lekarzem.

Pamiętaj, że babeszjoza to rzadka, ale potencjalnie poważna choroba odkleszczowa. Dlatego warto ostrożnie korzystać z uroków natury i uważnie obserwować reakcję organizmu po kontakcie z pasożytem..

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy babeszjoza często występuje u ludzi?

Nie. W Polsce i Europie jest znacznie rzadziej rozpoznawana u ludzi niż np. borelioza.

Czy babeszjoza zawsze daje objawy?

Nie. Część zakażeń przebiega bezobjawowo. Jeśli objawy się pojawiają, często przypominają grypę: gorączkę, dreszcze, poty, bóle mięśni, ból głowy i zmęczenie.

Czy dodatni wynik Babesia microti IgG oznacza aktywną chorobę?

Nie zawsze. Przeciwciała IgG mogą świadczyć o kontakcie z pasożytem, ale pojedynczy wynik dodatni nie wystarcza do potwierdzenia ostrej babeszjozy.

Kiedy wykonać badanie Babesia microti IgG?

Warto omówić je z lekarzem, jeśli po ekspozycji na kleszcze występują nieswoiste objawy, np. gorączka, dreszcze, bóle mięśni i silne zmęczenie, albo gdy lekarz podejrzewa kontakt z Babesia microti. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania.

Czy babeszjozę leczy się tak samo jak boreliozę?

Nie. Choć obie choroby są przenoszone przez kleszcze, wywołują je różne drobnoustroje, dlatego wymagają innego leczenia. Boreliozę powodują bakterie z rodzaju Borrelia i leczy się ją antybiotykami, natomiast babeszjozę wywołują pasożyty z rodzaju Babesia, które atakują czerwone krwinki. W leczeniu babeszjozy stosuje się przede wszystkim leki przeciwpierwotniakowe, często w połączeniu z antybiotykiem, a sposób terapii dobiera lekarz w zależności od przebiegu choroby.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela