Czym jest IMO? Objawy, badania i leczenie

Masz ciągle wzdęty brzuch, zaparcia mimo zdrowej diety i towarzyszy Ci uczucie zmęczenia? Czy to możliwe, że winne są mikroby w Twoich jelitach? IMO (ang. Intestinal Methanogen Overgrowth) – nazywane dawniej SIBO metanowym – to zaburzenie polegające na nadmiernym rozroście metanogenów (archeonów) w jelicie cienkim. Sprawdź, skąd bierze się przerost metanogenów, czym różni się od „klasycznego” SIBO, jakie daje objawy oraz jak wygląda jego diagnostyka.

Czym jest IMO? Różnica między SIBO wodorowym a metanowym

IMO (przerost metanogenów w jelicie cienkim) to odmiana zespołu rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego, w której główną rolę odgrywają nie bakterie, a mikroorganizmy produkujące metan. W jelicie cienkim dochodzi do nadmiernego namnożenia metanogenów, czyli drobnoustrojów należących do domeny Archea (archeonów). Dawniej używano określenia SIBO metanowe, ale ponieważ metanogeny formalnie nie są bakteriami, wprowadzono odrębny termin IMO (ang. Intestinal Methanogen Overgrowth) dla nadmiernej obecności archeonów metanogennych. Mówiąc prościej, SIBO dotyczy nadmiaru bakterii w jelicie cienkim, a IMO – nadmiaru mikroorganizmów wytwarzających metan.

W praktyce SIBO i IMO często współwystępują. Można jednocześnie mieć przerost bakterii produkujących wodór oraz archeonów produkujących metan – wtedy mówimy o postaci mieszanej. Oba zjawiska prowadzą do zaburzenia równowagi mikrobioty jelitowej (zdrowego ekosystemu drobnoustrojów zamieszkujących przewód pokarmowy). Nadmiar mikroorganizmów w jelicie cienkim – niezależnie czy są to bakterie czy archeony – powoduje, że cukry z pożywienia fermentują, zamiast się wchłaniać. W wyniku tej fermentacji powstają gazy: głównie wodór (H₂), metan (CH₄) oraz czasem siarkowodór (H₂S).

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka IMO?

Nie ma jednej prostej przyczyny IMO – zazwyczaj to splot kilku czynników prowadzi do przerostu metanogenów w jelicie cienkim. Najważniejsze czynniki ryzyka to:

• zaburzenia motoryki jelit (spowolnienie pasażu) – jelita mogą poruszać się zbyt wolno lub nieskutecznie z różnych powodów, np. uszkodzenia nerwów jelitowych (występuje m.in. w cukrzycy), choroby mięśniówki gładkiej jelit (jak twardzina układowa), zaburzeń hormonalnych (np. niedoczynność tarczycy spowalniająca perystaltykę) czy podeszłego wieku;
• przewlekłe choroby współistniejące – IMO często pojawia się jako powikłanie  zespołu jelita drażliwego, uchyłków jelitowych przewlekłej choroby nerek, niedoczynności tarczycy, cukrzycy czy COVID-19;
• przebyte infekcje przewodu pokarmowego – np. popularna grypa „żołądkowa” lub inne zakażenia jelitowe (np. salmonelloza);
• chirurgiczne zabiegi w obrębie jamy brzusznej;
• długotrwałe przyjmowanie niektórych leków – negatywny wpływ na florę jelitową mają np. inhibitory pompy protonowej (IPP);
• choroby i zaburzenia immunologiczne – osoby z upośledzoną odpornością, np. w przebiegu zakażenia HIV/AIDS, przy niedoborach immunoglobulin, czy po długotrwałej steroidoterapii są bardziej narażone na przerost patologicznej flory w jelitach;
• dieta i styl życia – dieta bogata w cukry proste i wysokoprzetworzone produkty stanowi pożywkę dla bakterii – przy spowolnionej pracy jelit może to nasilać ich przerost.

Objawy IMO – co powinno wzbudzić Twoją czujność?

Charakterystycznym symptomem IMO jest wzdęcie brzucha. Pacjenci często opisują, że czują się, jakby brzuch był ciągle napompowany – bywa, że obwód talii zwiększa się o kilka centymetrów w ciągu dnia. Wzdęciom towarzyszą nierzadko bóle brzucha o charakterze skurczowym, uczucie rozpierania i przelewania w środku. Ból i dyskomfort mogą nasilać się po posiłkach, szczególnie obfitych lub bogatych w węglowodany. 

Kolejnym ważnym objawem są zaburzenia rytmu wypróżnień. W SIBO o typie wodorowym dominują raczej biegunki (luźne, wodniste stolce, czasem o kwaśnym zapachu), natomiast przy IMO częstsze są przewlekłe zaparcia. Zdarza się też postać mieszana – okresy biegunek przeplatają się z okresami zaparć. Wiele osób skarży się ponadto na uczucie pełności nawet po zjedzeniu niewielkiego posiłku oraz nadmierne odbijanie. 

Nierzadko występują objawy refluksu przełykowo-żołądkowego: zgaga, cofanie się treści pokarmowej do przełyku, nieprzyjemny posmak w ustach. Dzieje się tak, bo nadmiar gazów i zaburzone trawienie zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej, sprzyjając refluksowi.

Co ważne, przerost mikroorganizmów w jelicie cienkim może odbić się na całym organizmie. Częstym problemem są zmiany skórne – niektóre osoby z IMO zauważają u siebie nasilony trądzik, zaczerwienienie (rumień), a nawet zaostrzenie objawów atopowego zapalenia skóry. Zaburzenia flory jelitowej wiążą się też z występowaniem różnych nietolerancji pokarmowych, np. na laktozę czy gluten. Ponadto bardzo częste jest przewlekłe zmęczenie i osłabienie. Mogą pojawić się wahania nastroju, drażliwość, a nawet stany lękowe czy objawy depresyjne. 

W dłuższej perspektywie IMO może powodować niedobory witamin i minerałów. Uszkodzona błona jelitowa nie wchłania dobrze składników odżywczych, a konkurujące bakterie „podkradają” niektóre z nich. Często stwierdza się niedobór witaminy B12, kwasu foliowego, żelaza, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Może to skutkować anemią (zarówno z niedoboru żelaza, jak i wit. B12), co może objawiać się osłabieniem, bólem głowy, wypadaniem włosów, kruchością paznokci itp. U części pacjentów dochodzi także do niezamierzonej utraty masy ciała – zwłaszcza jeśli przez długi czas unikają jedzenia z obawy przed wystąpieniem objawów.

Diagnostyka IMO – jak wykryć przerost metanogenów?

Wodorowy lub wodorowo-metanowy test oddechowy (WTO/WMTO) to obecnie podstawowe narzędzie diagnostyczne w kierunku IMO i SIBO. Badanie to polega na analizie składu gazów w wydychanym powietrzu po wcześniejszym podaniu pacjentowi określonego substratu (cukru) do wypicia. Ludzkie komórki nie produkują wodoru ani metanu, więc obecność tych gazów w Twoim oddechu oznacza, że pochodzą one z fermentacji bakteryjnej w jelitach.

W dniu badania należy przyjść rano na czczo do laboratorium (test można też wykonać w domu, korzystając z zestawu wysyłkowego, np. e-Pakietu wysyłkowego SIBO – wodorowo-metanowy test oddechowy. Interpretacja wyniku testu oddechowego opiera się na wyznaczonych kryteriach. Według wytycznych American College of Gastroenterology (ACG) za wynik dodatni w kierunku SIBO uznaje się wzrost stężenia wodoru o ≥20 ppm powyżej wartości wyjściowej w ciągu 90–120 minut [6]. Natomiast obecność metanu w stężeniu ≥10 ppm w dowolnym momencie trwania testu świadczy o przerostach metanogenów, czyli o IMO. Brak wzrostu powyżej ww. wartości oznacza wynik negatywny (test nie wskazuje SIBO ani IMO). 

Aby zwiększyć wiarygodność wyniku, bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie do badania.

• Na 4 tygodnie przed testem nie przyjmuj antybiotyków (chyba że lekarz zdecyduje inaczej), ponieważ mogłyby one zafałszować florę jelitową.
• Na 2 tygodnie przed odstaw probiotyki, nie stosuj leków przeczyszczających ani lewatyw.
• Na tydzień przed unikaj suplementów z błonnikiem oraz ziół o działaniu antybakteryjnym/przeciwgrzybiczym (np. olejek oregano, czosnek w dużych dawkach itp., o ile akurat je zażywasz).
• Dzień przed badaniem zastosuj dietę ubogą w produkty fermentujące. Zaleca się spożywanie prostych posiłków z białego ryżu, mięsa/ryby, jajek. Unikaj warzyw, owoców, roślin strączkowych, produktów pełnoziarnistych, nabiału, orzechów, czyli wszystkiego, co mogłoby fermentować w jelitach. Wieczorem w przeddzień testu można zjeść lekką kolację najpóźniej ok. godz. 18.
• 12 godzin przed badaniem zachowaj ścisłą głodówkę (wolno pić tylko wodę). Rano w dniu testu nie pij  kawy czy herbaty, nie żuj gumy.
• Tuż przed badaniem nie pal papierosów przez co najmniej 8 godzin, unikaj intensywnego wysiłku fizycznego na godzinę przed testem, nie myj zębów (pasta może zawierać fermentujące sorbitole).

Leczenie, czyli jak pokonać IMO i zapobiec nawrotom

Leczenie przerostu metanogenów (IMO) wymaga kompleksowego podejścia. Terapia zazwyczaj obejmuje kilka elementów. Wśród nich można wymienić: 

1. 1. leczenie przyczynowe  – IMO to zwykle efekt jakiegoś pierwotnego problemu, dlatego skuteczna terapia musi przede wszystkim uwzględniać podstawową przyczynę;

• antybiotykoterapię celowaną;

1. fitoterapię – ziołowe kuracje przeciwbakteryjne. W SIBO/IMO najczęściej wykorzystuje się: olejek z oregano, berberynę (alkaloid z korzenia berberysu), neem (ekstrakt z miodły indyjskiej) oraz allicynę (wyizolowany składnik czosnku);
2. dietę elementarną  – polega na zastąpieniu normalnego jedzenia specjalną formułą płynną, zawierającą wyłącznie najprostsze, wstępnie rozłożone składniki odżywcze.
3. wsparcie dietetyczne i zmianę nawyków żywieniowych  – najczęściej zaleca się tzw. dietę low-FODMAP, czyli ubogą w fermentujące oligo-, di- i monosacharydy oraz poliole. Mówiąc prościej, przez pewien czas unika się produktów wzdymających, czyli cukrów prostych, laktozy, fruktozy, słodzików typu sorbitol, pszenicy i żyta, roślin strączkowych, kapustnych, cebuli, czosnku, jabłek, gruszek itp.
4. leki prokinetyczne – usprawniające motorykę jelit.

Po skutecznym wyleczeniu IMO – tj. gdy objawy ustąpią i test kontrolny jest negatywny – nie można od razu wrócić do starych nawyków, ponieważ choroba ma tendencję do nawrotów. Można znacząco zmniejszyć to ryzyko, przestrzegając zaleceń takich jak: utrzymanie zrównoważonej diety, stosowanie wspomnianych prokinetyków przez kilka tygodni po kuracji, oraz dbanie o codzienne nawyki sprzyjające zdrowym jelitom. O leczeniu decyduje lekarz.

Kiedy udać się do lekarza – czy to już czas na diagnostykę?

Zastanawiasz się, czy wzdęcia i bóle brzucha to powód, aby rozpocząć diagnostykę? Udaj się do lekarza jeśli:

• od ponad 2–4 tygodni codziennie męczą Cię dolegliwości jelitowe (wzdęcia, bóle brzucha, biegunki lub zaparcia);
• próby zmiany diety, leki rozkurczowe, probiotyki nie eliminują bólu brzucha;
• zauważasz, że z tygodnia na tydzień Twój stan się pogarsza, np. wzdęcia są coraz większe, dołącza się uczucie pieczenia w klatce piersiowej (zgaga) czy niewyjaśnione chudnięcie;
• zauważasz symptomy takie jak krwawienie z przewodu pokarmowego (krew w stolcu, smoliste stolce), uporczywe wymioty, gorączkę czy silny ból brzucha;
• masz już zdiagnozowany zespół jelita drażliwego, celiakię, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy inną chorobę przewodu pokarmowego, ale mimo leczenia nadal objawy nadal się utrzymują;
• w przeszłości brałeś (-aś) często antybiotyki, masz za sobą ciężkie infekcje jelitowe, operacje w obrębie jamy brzusznej lub inne, zidentyfikowane czynniki ryzyka.

IMO to choroba, którą można leczyć. Zacznij od kompleksowej diagnostyki. Dzięki właściwie ukierunkowanemu postępowaniu możesz poprawić jakość życia.  

Bibliografia

1. M. Kaczorek, Diagnostyka SIBO/IMO – przygotowanie do testu oddechowego, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/choroby-ukladu-pokarmowego/diagnostyka-sibo-imo-przygotowanie-do-testu-oddechowego/#:~:text=zgaga,spos%C3%B3b%20nale%C5%BCy%20przygotowa%C4%87%20si%C4%99%20do [dostęp 07.2025].
2. I. Efremova i in., Epidemiology of small intestinal bacterial overgrowth, World J Gastroenterol 2023; 29(22): 3400-3421, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37389240/ [dostęp 07.2025].
3. A. Dąbrowski, Wielka interna – gastroenterologia, t.1–2, Wydawnictwo Medical Tribune Polska, Warszawa 2019.
4. M. Jabłkowski, J. Białkowska-Warzecha, A. Jabłkowska, Zespół rozrostu bakteryjnego – SIBO. Jak go diagnozować i leczyć w praktyce lekarza rodzinnego w świetle nowych wytycznych?, https://www.termedia.pl/Journal/-98/pdf-46669-10 [dostęp 07.2025].
5. M. Bartuzi, N. Ukleja-Sokołowska, Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego – kontrowersje i zalecenia, https://www.researchgate.net/publication/381434823_Zespol_rozrostu_bakteryjnego_jelita_cienkiego_-_kontrowersje_i_zalecenia [dostęp 07.2025].
6. B. Solnica i in., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2022 [dostęp 07.2025].

Oceń artykuł