Gula w gardle – przyczyny i objawy. Kiedy warto udać się do lekarza?

Masz wrażenie, że w Twoim przełyku jest ciało obce? Ten uciążliwy objaw bywa określany jako gula w gardle. Najczęściej odpowiada za niego refluks żołądkowo-przełykowy lub stres, ale czasem uczucie ucisku sygnalizuje poważniejszy problem zdrowotny. Dowiedz się, skąd bierze się ten nieprzyjemny objaw, jakie są jego najczęstsze przyczyny oraz jakie badania warto zrobić.

Czym jest gula w gardle?

Gulą w gardle nazywamy subiektywne odczucie obecności guzka lub ciała obcego w gardle, któremu zazwyczaj nie towarzyszy ból. W terminologii medycznej dolegliwość ta jest określana jako globus pharyngeus (dawniej globus hystericus). Pacjenci opisują ją na różne sposoby – jako ucisk, przeszkodę lub obrzęk w gardle, a niekiedy także swędzenie lub drapanie. Charakterystyczne jest to, że nieprzyjemne wrażenie często nasila się przy przełykaniu śliny, natomiast może nie występować przy połykaniu pokarmów. Uczucie to bywa przewlekłe (utrzymuje się tygodniami lub miesiącami) albo nawraca falami. Co ważne, symptom ten jest dość powszechny – szacuje się, że nawet ok. 46% ludzi przynajmniej raz w życiu doświadczyło uczucia guli w gardle.

Na ogół gula w gardle nie jest groźna. Istnieją jednak pewne alarmujące objawy sugerujące, że uczucie guzka w gardle może mieć poważne podłoże. Wśród nich są m.in.:

• przewlekła, utrzymująca się chrypka;
• postępujące trudności z przełykaniem (dysfagia), najpierw stałych pokarmów, a z czasem również płynów;
• ból podczas przełykania (odynofagia);
• niezamierzona utrata masy ciała (chudnięcie bez jasnej przyczyny);
• krwioplucie (obecność krwi w odkrztuszanej wydzielinie).

Pojawienie się powyższych objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej, ponieważ mogą one wskazywać na rozwój choroby nowotworowej w obrębie gardła lub przełyku. W razie wystąpienia takich dolegliwości nie powinno się zwlekać z wizytą u specjalisty.

Jakie mogą być przyczyny guli w gardle?

Uczucie guli w gardle jest objawem, który może mieć wiele różnych przyczyn. Najczęściej związane jest z refluksem żołądkowo-przełykowym, ale występuje także na tle nerwicowym lub jako skutek innych problemów zdrowotnych.

Choroba refluksowa przełyku (refluks)

Choroba refluksowa przełyku polega na cofaniu się kwaśnej treści żołądka do przełyku. Według badań refluks może odpowiadać za uczucie guli w gardle nawet u 23–68% pacjentów zgłaszających ten objaw. Refluksowi sprzyja m.in. otyłość, ciąża czy niektóre wady anatomiczne (np. przepuklina rozworu przełykowego). Typowe objawy refluksu to pieczenie zgagowe za mostkiem i kwaśne odbijania, jednak nietypowe objawy mogą obejmować właśnie uczucie obecności ciała obcego w gardle, chrypkę, przewlekły kaszel czy ból w klatce piersiowej. Jeśli oprócz guli w gardle odczuwasz częste pieczenie w przełyku lub cofanie się treści żołądkowej, warto zgłosić się do lekarza.

Infekcje i stany zapalne gardła

Krótkotrwałe uczucie guli w gardle może pojawiać się w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych. Zapalenie gardła lub migdałków podniebiennych często wywołuje wrażenie „guzkowatej” przeszkody w gardle. Podobnie przy przewlekłym zapaleniu zatok z obfitą wydzieliną spływającą po tylnej ścianie gardła pacjenci uskarżają się na uczucie ciała obcego. Jeżeli podejrzewasz, że przyczyną Twoich dolegliwości jest nawracająca infekcja gardła, warto wykonać wymaz z gardła i migdałków (posiew bakteriologiczny). Takie badanie pozwala wykryć ewentualne bakterie chorobotwórcze i dobrać odpowiednie leczenie antybiotykiem.

Choroby tarczycy

Schorzenia tarczycy – zwłaszcza znaczne powiększenie gruczołu tarczowego (wole) – mogą dawać objaw ucisku w szyi i gardle. U wielu pacjentów skarżących się na gulę w gardle rozpoznaje się właśnie choroby tarczycy, na przykład przewlekłe zapalenie tarczycy Hashimoto. Powiększona tarczyca bywa wyczuwalna jako guz na szyi i może mechanicznie uciskać tchawicę oraz przełyk, powodując wrażenie przeszkody w gardle.

Stres i czynniki psychogenne

Odczuwanie guli w gardle bywa związane z emocjami i stresem. Silny lęk lub długotrwały stres mogą wywoływać objawy somatyczne (fizyczne), w tym wrażenie zaciskania gardła. Nie bez powodu dawniej używano terminu globus hystericus – podkreślając związek tej dolegliwości z psychiką. U wielu osób objaw nasila się właśnie w momentach zdenerwowania i napięcia nerwowego. Dlatego po wykluczeniu wszystkich innych przyczyn, warto rozważyć podłoże psychogenne.

Diagnostyka – jakie badania wykonać?

Ponieważ istnieje wiele potencjalnych przyczyn guli w gardle, kluczowe jest wykonanie odpowiednich badań diagnostycznych, aby ustalić źródło problemu. Do najczęściej rekomendowanych badań należą:

• badania przewodu pokarmowego – w kierunku refluksu (np. RTG przełyku z kontrastem, 24-godzinna pH-metria, manometria przełyku) oraz gastroskopia (endoskopowe obejrzenie przełyku i żołądka);
• badania tarczycy – USG tarczycy oraz badania laboratoryjne hormonów (TSH, fT3, fT4) i przeciwciał tarczycowych (np. anty-TPO);
• wymaz z gardła i migdałków – badanie mikrobiologiczne (posiew) w kierunku bakterii, zalecane przy podejrzeniu przewlekłego stanu zapalnego gardła.

Jeżeli powyższe testy nie wykażą odchyleń, a uczucie guli w gardle nadal się utrzymuje, wskazana jest konsultacja u lekarza psychiatry lub psychologa. Może się bowiem okazać, że dolegliwość ma podłoże psychiczne i wymaga innego podejścia.

Leczenie – jak pozbyć się guli w gardle?

Leczenie guli w gardle zawsze zależy od ustalonej przyczyny tego objawu. Nie ma jednego uniwersalnego leku na to schorzenie, jednak po zdiagnozowaniu źródła problemu można podjąć skuteczne kroki. W refluksowym zapaleniu przełyku podstawą terapii jest stosowanie leków zmniejszających kwaśność soku żołądkowego, przede wszystkim inhibitorów pompy protonowej. Pomocne mogą być także inne preparaty na refluks oraz zmiana diety: unikanie kawy, czekolady, alkoholu, cytrusów i tłustych potraw, które zaostrzają zgagę.

Jeśli powodem odczuwania guli w gardle jest choroba tarczycy, konieczne jest leczenie prowadzone przez endokrynologa – np. wyrównanie niedoczynności tarczycy za pomocą hormonów lub zabieg operacyjny w przypadku dużego wola uciskającego struktury szyi. Jeżeli przyczyną jest guz nowotworowy gardła lub krtani, konieczne jest leczenie onkologiczne.

Gdy gula w gardle ma podłoże psychogenne, bardzo istotnym elementem leczenia jest redukcja stresu i przywrócenie równowagi psychicznej pacjenta. Często już sama świadomość łagodnego podłoża objawu przynosi ulgę.  Warto skorzystać z pomocy specjalisty – lekarz psychiatra może zalecić leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne łagodzące napięcie, natomiast psychoterapeuta pomóc przepracować źródła stresu i lęku. Korzystne bywają też techniki relaksacyjne (np. ćwiczenia oddechowe, trening mindfulness) oraz terapia logopedyczna ukierunkowana na naukę prawidłowych nawyków oddechowych i rozluźniania mięśni gardła.

W większości przypadków uczucie guli w gardle ustępuje po wyleczeniu choroby podstawowej lub wyeliminowaniu czynników stresowych. Nie należy jednak ignorować tego objawu, zwłaszcza jeśli trwa długo lub nasila się. Aby znaleźć właściwą przyczynę dolegliwości, najlepiej skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub laryngologiem, którzy zlecą odpowiednie badania diagnostyczne. Wykonanie zalecanych testów (np. badań tarczycy, gastroskopii czy wymazu z gardła) pomoże w postawieniu diagnozy.

Bibliografia

1. A. Antczak, Wielka interna – pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2020.
2. Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2024 – Mały podręcznik, Medycyna Praktyczna, Kraków 2024.
3. Beata Zielnik-Jurkiewicz, Zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, https://podyplomie.pl/system/products/sample_pdfs/000/007/457/original/choroby_laryngologiczne_u_dzieci.pdf?srsltid=AfmBOopdQouXCOvtej8eNaVv8vTmJK5jWK0NYPYLDKzJcVkX3mabam_V [dostęp 06.2025].
4. World Health Organization (WHO), Ważne nawyki w sytuacjach stresu: poradnik ilustrowany, https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/366709/WHO-EURO-2023-361-40096-68014-pol.pdf?sequence=1 [dostęp 06.2025].
5. R. Finkenbine, V. Miele, Globus hystericus: A brief review, General Hospital Psychiatry 26(1):78-82, DOI:10.1016/S0163-8343(03)00089-6.

Oceń artykuł