Jakie mogą być przyczyny braku smaku i węchu? Jak przebiega diagnostyka?

Brak smaku i węchu to objaw, który potrafi mocno obniżyć komfort codziennego funkcjonowania i często budzi uzasadniony niepokój. Najczęściej kojarzy się z infekcjami górnych dróg oddechowych, ale przyczyny mogą być bardziej złożone – od przewlekłych stanów zapalnych w nosie, przez urazy, po choroby neurologiczne i niedobory wybranych mikroelementów. Sprawdź, co może stać za zaburzeniami smaku i węchu oraz jak zwykle wygląda diagnostyka.

Czym jest brak smaku i węchu?

Brak smaku i węchu to zaburzenia, które mogą występować samodzielnie lub jednocześnie. W obu przypadkach wpływają na odbiór bodźców z otoczenia i jakość życia. Mogą one mieć różny charakter i stopień. Najpoważniejsze to:

• anosmia – całkowity brak węchu,
• hiposmia – częściowe osłabienie węchu,
• ageuzja – całkowita utrata smaku,
• hipogeuzja – obniżona zdolność do odczuwania smaku.

Objawy tych zaburzeń mogą mieć charakter przejściowy lub przewlekły, w zależności od przyczyny. Warto też podkreślić, że smak i węch są ściśle ze sobą powiązane i współpracują w procesie odczuwania aromatu potraw. Gdy dojdzie więc do zaburzenia jednego zmysłu, drugi również wydaje się osłabiony, mimo że jego receptory funkcjonują prawidłowo.

Kiedy utrata smaku i węchu powinna niepokoić?

Brak smaku i węchu nie zawsze jest objawem groźnym, zwłaszcza gdy pojawia się w przebiegu przeziębienia lub infekcji wirusowej i ustępuje wraz z jej wyleczeniem. Istnieją jednak sytuacje, w których te zaburzenia powinny Cię skłonić do konsultacji lekarskiej i pogłębionej diagnostyki.

Objawy alarmowe przy utracie smaku i węchu to m.in.: 

• nagła, całkowita utrata węchu lub smaku bez wyraźnej przyczyny,
• bóle i zawroty głowy, 

• zaburzenia widzenia, mowy lub czucia, 
• objawy neurologiczne, 
• krwawienie z nosa, 
• dolegliwości bólowe w obrębie twarzy.

Do wizyty u lekarza powinno też skłaniać długotrwałe zaburzenie, utrzymujące się przez kilka tygodni lub miesięcy. Może ono bowiem świadczyć o przewlekłym stanie zapalnym, uszkodzeniu nerwów węchowych, chorobach neurologicznych lub niedoborach składników odżywczych. Do lekarza wybierz się też, jeśli objawy nie ustępują mimo wyleczonego przeziębienia lub cierpisz na nawracające zaburzenia smaku i węchu, które towarzyszą chorobom przewlekłym.

Najczęstsze przyczyny utraty smaku i węchu

Najczęstsze przyczyny utraty smaku i węchu można podzielić na infekcyjne, laryngologiczne, neurologiczne oraz ogólnoustrojowe. Najczęściej jej źródłem są zaburzenia przewodzenia bodźców zapachowych lub uszkodzenia struktur odpowiedzialnych za odbiór i interpretację wrażeń zmysłowych. Inne częste przyczyny utraty smaku i węchu to:

• infekcje i stany zapalne górnych dróg oddechowych – przeziębienie, grypa czy COVID-19 to jedna z najczęstszych grup przyczyn. Obrzęk śluzówki i zalegająca wydzielina utrudniają dotarcie cząsteczek zapachu do receptorów;
• przewlekłe problemy z nosem i zatokami – np. przewlekłe zapalenie zatok, alergiczny nieżyt nosa oraz polipy nosa – w takich sytuacjach węch może się pogarszać stopniowo;
• palenie, leki i ekspozycja na substancje drażniące – węch (i pośrednio smak) mogą osłabiać m.in. palenie, kontakt z niektórymi chemikaliami oraz część leków (np. wybrane antybiotyki, leki przeciwalergiczne).
• uraz głowy – uszkodzenie struktur odpowiedzialnych za przewodzenie bodźców węchowych może skutkować długotrwałym zaburzeniem węchu;
• choroby układu nerwowego – zaburzenia węchu mogą być jednym z wczesnych sygnałów w chorobach neurodegeneracyjnych (np. choroba Parkinsona, choroba Alzheimera);
• niedobory i zaburzenia hormonalne – niedobór cynku może zaburzać zmysł smaku i węchu. W badaniach opisywano też zależności między zaburzeniami tarczycy a funkcją węchu i smaku (choć obraz bywa zróżnicowany). W przypadku niedoboru witaminy B12 opisywano zarówno zaburzenia węchu, jak i objawy w obrębie jamy ustnej, w tym dysgeuzję.

Jakie badania warto wykonać przy utracie smaku i węchu?

Diagnostyka braku smaku i węchu powinna być prowadzona etapowo i dostosowana do czasu trwania objawów oraz towarzyszących dolegliwości. Podstawą są jednak zawsze badania laryngologiczne, podczas których lekarz ocenia nos, gardło i uszy, zbiera wywiad i decyduje o dalszych krokach. Na tym etapie często wykonywane są też testy węchowe lub smakowe, które oceniają próg rozpoznawania zapachów/smaków.

W przypadku, gdy badania laryngologiczne sugerują problem w obrębie zatok lub polipów, konieczne jest wykonanie badań obrazowych. Te podstawowe to tomografia komputerowa zatok i rezonans magnetyczny – wykonywane głównie w celu oceny struktur centralnych (np. przy urazie lub objawach neurologicznych).

O jakie badania warto rozszerzyć diagnostykę? 

Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne. Nie diagnozują one wprost zaburzeń węchu i smaku, ale pomagają wykryć ogólnoustrojowe przyczyny. Przy zaburzeniach węchu i smaku lekarz może zlecić:

• CRP i morfologię – gdy podejrzewa się stan zapalny lub infekcję,
• cynk w DZM – jeśli w wywiadzie są przesłanki niedoboru tego pierwiastka,
• TSH (ocena tarczycy) – gdy występują objawy sugerujące zaburzenia hormonalne,
• witaminę B12 – gdy pojawiają się objawy niedoboru lub dolegliwości w jamie ustnej.

Jak przygotować się do badań?

Prawidłowe przygotowanie się do badań ma istotne znaczenie dla wiarygodności wyniku i jego prawidłowej interpretacji. Większość badań najlepiej wykonywać na czczo, najlepiej w godzinach porannych, po co najmniej 8-godzinnej przerwie od ostatniego posiłku. Dzień przed badaniem warto unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz zachować standardową dietę.

Dodatkowo w przypadku badania Cynk w DZM na kilka dni przed badaniem unikaj suplementów diety zawierających ten minerał lub preparatów wielomineralnych. Bezpośrednio przed badaniem poinformuj natomiast personel medyczny o przyjmowanych lekach, ponieważ niektóre z nich mogą wpływać na wynik.

Co dalej po wykonaniu badań? 

Wyniki badań skonsultuj z lekarzem, który oceni je w kontekście zgłaszanych objawów, pozostałych wyników i ogólnego stanu zdrowia. Z racji tego, że utrata węchu i smaku może mieć wiele przyczyn, tylko całościowa interpretacja pozwala ustalić przyczynę zaburzenia.

Na czym polega leczenie braku smaku i węchu?

Leczenie braku smaku i węchu zawsze powinno być ukierunkowane na przyczynę zaburzeń, a nie jedynie na łagodzenie objawów. Skuteczność terapii zależy od prawidłowej diagnostyki. Jeśli ta wykaże, że przyczyną jest infekcja, podstawą jest leczenie choroby podstawowej – przeciwzapalne, objawowe lub w razie potrzeby przyczynowe. Gdy podłożem utraty smaku i węchu są niedobory, leczenie polega na ich uzupełnieniu. 

Długotrwałe zaburzenia mogą natomiast wymagać rehabilitacji, określanej jako trening węchowy. Polega on na regularnym, świadomym wąchaniu różnych zapachów, co ma wspierać regenerację receptorów i poprawę funkcji tego zmysłu. Metoda ta jest zalecana głównie po infekcjach wirusowych i stanowi bezpieczne uzupełnienie leczenia przyczynowego.

Najczęściej zadawane pytania 

Czy brak smaku i węchu zawsze oznacza COVID-19?

Nie. Choć infekcja SARS-CoV-2 bywa jedną z przyczyn utraty węchu i smaku, podobne objawy mogą wystąpić także przy przeziębieniu, grypie, zapaleniu zatok, alergii, polipach nosa, po urazie głowy, a nawet przy niektórych lekach lub niedoborach.

Ile może trwać utrata węchu i smaku po infekcji?

To zależy od przyczyny i nasilenia stanu zapalnego. U wielu osób objawy ustępują wraz z poprawą drożności nosa, ale czasem powrót węchu trwa tygodnie. Jeśli problem utrzymuje się długo lub nie widać poprawy, warto skonsultować to z lekarzem.

Czy można „odzyskać smak”, jeśli węch jest osłabiony?

Często wrażenie utraty smaku wynika z osłabienia węchu, bo aromat potraw w dużej mierze odbierasz przez nos. Dlatego poprawa drożności nosa i leczenie przyczyny zaburzeń węchu zwykle poprawiają też odczuwanie smaku.

Jakie objawy przy braku węchu i smaku są alarmowe?

Niepokojące są: nagła, całkowita utrata węchu lub smaku bez wyraźnej przyczyny oraz sytuacje, gdy pojawiają się jednocześnie objawy neurologiczne (np. zaburzenia mowy, czucia), silne bóle głowy, zaburzenia widzenia, krwawienia z nosa. W takich przypadkach nie warto zwlekać z konsultacją.

Czy niedobór cynku naprawdę może wpływać na węch i smak?

Tak, niedobór cynku bywa wiązany z zaburzeniami smaku i węchu. Jeśli lekarz podejrzewa taki problem, może zlecić badania i dopiero na tej podstawie zdecydować o ewentualnym uzupełnianiu niedoboru.

Do jakiego lekarza zgłosić się z brakiem smaku i węchu?

Najczęściej pierwszym krokiem jest lekarz pierwszego kontaktu, a następnie – w razie potrzeby – konsultacja laryngologiczna. Jeśli pojawiają się objawy neurologiczne lub doszło do urazu głowy, lekarz może skierować Cię również do neurologa lub na diagnostykę obrazową.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia:

1. W.J. Fokkens i in., European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020, „Rhinology” 2020, Suppl. 29, https://epos2020.com/Documents/supplement_29.pdf, dostęp: styczeń 2026.
2. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery (AAO-HNS), Anosmia, https://www.entnet.org/covid-19/anosmia/, dostęp: styczeń 2026.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC), Symptoms of COVID-19, https://www.cdc.gov/covid/signs-symptoms/index.html, dostęp: styczeń 2026.
4. N. Treder-Rochna i in., The effectiveness of olfactory training for chronic olfactory dysfunctions, „Frontiers in Human Neuroscience” 2024, https://www.frontiersin.org/journals/human-neuroscience/articles/10.3389/fnhum.2024.1457527/full, dostęp: styczeń 2026. 

---