Nawracająca angina – skąd się bierze i jakie badania warto wykonać?

Nawracająca angina może być frustrująca – zwłaszcza gdy ból gardła, gorączka i problemy z przełykaniem wracają po kilku tygodniach lub miesiącach od poprzedniej infekcji. Choć często odpowiada za to kolejne zakażenie, czasem przyczyna jest bardziej złożona. Sprawdź, dlaczego angina może nawracać, kiedy warto wykonać wymaz z gardła i jakie badania pomogą znaleźć źródło problemu. 

Czym jest angina i kiedy można mówić o nawrotach?

Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych. Może mieć podłoże wirusowe lub bakteryjne. U dorosłych ból gardła częściej wynika z infekcji wirusowej, natomiast u dzieci częściej trzeba brać pod uwagę zakażenie paciorkowcem. Szacuje się, że paciorkowiec odpowiada orientacyjnie za około 1 na 10 przypadków bólu gardła u dorosłych i około 3 na 10 przypadków u dzieci. [1]

O nawrotach mówi się wtedy, gdy epizody zapalenia gardła i migdałków powtarzają się kilka razy w roku. Nie chodzi jednak o każde lekkie drapanie w gardle. Ważne są objawy, ich nasilenie, czas trwania, wyniki badań oraz to, czy infekcje utrudniają normalne funkcjonowanie.

Dlaczego angina może nawracać?

Nawracający ból gardła nie zawsze oznacza ten sam problem. Czasem infekcje nakładają się na siebie w sezonie jesienno-zimowym. Czasem jedna osoba w domu lub w szkole przenosi bakterie dalej. Zdarza się też, że objawy przypominają anginę, ale ich przyczyna jest zupełnie inna.

Do częstych przyczyn nawracającej anginy należą:

• ponowny kontakt z chorą osobą,
• przebywanie w dużych skupiskach, np. w szkole, przedszkolu lub pracy,
• zakażenie paciorkowcem beta-hemolizującym,
• nosicielstwo bakterii w gardle lub migdałkach,
• infekcje wirusowe mylone z anginą,
• przerwanie antybiotykoterapii wcześniej, niż zalecił lekarz,
• przewlekłe problemy z migdałkami, zatokami, alergią lub refluksem.

Nie rozstrzygaj przyczyny tylko po wyglądzie gardła. Nalot na migdałkach, zaczerwienienie i ból mogą wystąpić w różnych chorobach. Dlatego w przypadku nawrotów konieczna jest szczegółowa diagnostyka.

Angina wirusowa czy paciorkowcowa – jak je odróżnić?

Angina bakteryjna (paciorkowcowa) zwykle zaczyna się nagle. Typowy jest silny ból gardła, duży dyskomfort przy przełykaniu, gorączka, tkliwe węzły chłonne na szyi, zaczerwienione i obrzęknięte migdałki, czasem z nalotem. U dzieci dodatkowo mogą pojawić się: ból brzucha, nudności, wymioty albo wysypka.

Infekcja wirusowa często rozwija się łagodniej. Bardziej przemawiają za nią katar, kaszel, chrypka, zapalenie spojówek i ból mięśni. Przy wyraźnych objawach wirusowych zwykle nie wykonuje się testów w kierunku paciorkowca, a antybiotyk nie jest potrzebny (działa na bakterie, nie na wirusy).

Kiedy wykonać wymaz z gardła przy nawracającej anginie?

Jeśli angina wraca, warto sprawdzić, czy za objawami stoi bakteria. Pomocny może być Wymaz z gardła/migdałków w kierunku Streptococcus pyogenes i paciorkowców beta-hemolizujących grupy A, C i G. To badanie mikrobiologiczne wykonuje się w celu rozpoznania patogenów chorób górnych dróg oddechowych oraz ustalenia nosicielstwa. 

Pobranie wymazu polega na delikatnym przetarciu tylnej ściany gardła i migdałków jałową wymazówką. Materiał trafia następnie do laboratorium, gdzie ocenia się obecność bakterii i ich rodzaj. 

Warto poddać się tej procedurze szczególnie wtedy, gdy:

• angina pojawia się kilka razy w roku,
• objawy wracają krótko po zakończeniu leczenia,
• w domu lub klasie często występują infekcje paciorkowcowe,
• lekarz podejrzewa nosicielstwo,
• występuje silny ból gardła bez kaszlu i kataru,
• pojawia się gorączka, nalot na migdałkach i powiększenie węzłów chłonnych.

Dodatni wynik wymazu nie jest jeszcze całym rozpoznaniem. Może wskazywać aktywne zakażenie, ale w niektórych sytuacjach także nosicielstwo. Dlatego interpretacja wyniku należy do lekarza, który konfrontuje liczby z objawami.

Jak przygotować się do wymazu z gardła?

Wymaz najlepiej wykonać w ostrej fazie zakażenia, zanim zaczniesz antybiotykoterapię. Jeśli antybiotyk był już stosowany, badanie zwykle wykonuje się po zakończeniu leczenia, zgodnie z zaleceniem lekarza lub laboratorium.

Badanie najlepiej wykonać rano, na czczo, po delikatnym przepłukaniu jamy ustnej przegotowaną wodą. Przed wymazem nie myj zębów i wyjmij ruchome protezy. W razie konieczności materiał można pobrać kilka godzin po posiłku lub myciu zębów, ale wartość diagnostyczna takiej próbki może być słabsza.

Nie stosuj na własną rękę preparatów odkażających gardło tuż przed badaniem. Mogą utrudnić wykrycie drobnoustrojów. Jeśli przyjmujesz antybiotyk, leki immunosupresyjne albo masz chorobę przewlekłą, poinformuj o tym osobę pobierającą wymaz i lekarza.

Kiedy potrzebna jest konsultacja laryngologiczna?

Lekarz rodzinny lub pediatra zwykle jest pierwszą osobą, do której warto zgłosić się z nawracającą anginą. Do laryngologa warto się zgłosić, gdy epizody są częste, ciężkie, powodują liczne nieobecności w pracy lub szkole albo wiążą się z powikłaniami.

W wybranych przypadkach rozważa się usunięcie migdałków. Nie jest to jednak rutynowa procedura dla każdej osoby, która często ma ból gardła. Wytyczne dla dzieci wskazują, że przy mniejszej liczbie epizodów zwykle zaleca się obserwację. Tonsillektomię można rozważać m.in. przy co najmniej 7 udokumentowanych epizodach w ostatnim roku, 5 rocznie przez 2 lata lub 3 rocznie przez 3 lata. [2]

Nawracająca angina u dziecka – na co zwrócić uwagę?

U dzieci angina paciorkowcowa występuje częściej niż u dorosłych, zwłaszcza w wieku szkolnym. Ryzyko rośnie, gdy dziecko ma bliski kontakt z innymi dziećmi, np. w przedszkolu, szkole lub na zajęciach dodatkowych. 

Dziecko warto zabrać do lekarza, jeśli ból gardła jest silny, pojawia się wysoka gorączka, trudność w połykaniu, wymioty, wysypka, nalot na migdałkach lub powiększone węzły chłonne. Pilnej pomocy wymaga duszność, ślinienie się, trudność w otwieraniu ust, jednostronny obrzęk gardła, znaczne osłabienie albo objawy odwodnienia.

Nawracająca angina często okazuje się efektem kilku różnych czynników, które mogą się na siebie nakładać. W takich sytuacjach sama obserwacja objawów bywa niewystarczająca, a pomocne staje się sprawdzenie, jaka przyczyna stoi za męczącymi, powtarzającymi się infekcjami. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy nawracająca angina jest zaraźliwa?

Może być. Jeśli przyczyną jest infekcja wirusowa lub paciorkowcowa, drobnoustroje mogą przenosić się drogą kropelkową i przez bliski kontakt. Ryzyko zależy od przyczyny infekcji, etapu choroby i zastosowanego leczenia.

Czy można mieć anginę bez gorączki?

Tak. Brak gorączki nie wyklucza infekcji, ale przy łagodnym bólu gardła, katarze i kaszlu bardziej prawdopodobne jest zakażenie wirusowe.

Czy wymaz z gardła boli?

Pobranie wymazu zwykle trwa krótko. Może być nieprzyjemne i wywołać odruch wymiotny, ale nie powinno być bolesne. Osoba pobierająca materiał dotyka jałową wymazówką okolicy gardła i migdałków.

Czy dodatni wymaz zawsze oznacza konieczność przyjęcia antybiotyku?

Nie zawsze. Dodatni wynik może oznaczać zakażenie, ale czasem wskazuje na nosicielstwo. Decyzję o leczeniu podejmuje lekarz na podstawie objawów, badania i wyniku wymazu.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

1. CDC, About Strep Throat, https://www.cdc.gov/group-a-strep/about/strep-throat.html [dostęp czerwiec 2026].
2. Mitchell R.B. i in., Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery, https://d38sso7f6qz01j.cloudfront.net/documents/aao-guidelines-tonsillectomy-2019.pdf [dostęp czerwiec 2026].
3. Kuchar E., Karlikowska-Skwarnik M., Leczenie ostrych stanów zapalnych gardła, Zakażenia XXI wieku 2018, nr 1(4), s. 175-182, https://www.researchgate.net/profile/Ernest-Kuchar/publication/327877022_Treatment_of_acute_pharyngitis/links/5e443ea5299bf1cdb924cd8a/Treatment-of-acute-pharyngitis.pdf [dostęp czerwiec 2026].
4. Zielnik-Jurkiewicz B., Choroby laryngologiczne u dzieci, Medical Tribune Polska, Warszawa 2020, s. 11-25.

---