13 lipca 2022

Przeciwciała przeciwjądrowe – wskazania do oznaczenia i interpretacja wyników

Choroby autoimmunologiczne, czyli tzw. choroby z autoagresji, polegają na nieprawidłowym rozpoznawaniu przez układ immunologiczny własnych komórek jako komórek obcych. W efekcie następuje wytwarzanie autoprzeciwciał skierowanych przeciwko własnym antygenom. Test przesiewowy przeciwciał jądrowych ANA, AMA i ASMA pozwala na wstępną diagnostykę i różnicowanie chorób z autoagresji.

Czym są choroby autoimmunologiczne?

Choroby autoimmunologiczne, czyli tzw. choroby z autoagresji, polegają na nieprawidłowym rozpoznawaniu przez układ immunologiczny własnych komórek jako komórek obcych. Wytworzone w efekcie autoprzeciwciała skierowane przeciwko własnym antygenom prowadzą do wystąpienia różnych objawów, które składają się na obraz kliniczny poszczególnych schorzeń. Choroby autoimmunologiczne mogą obejmować konkretne narządy lub wiele układów w organizmie.

Najczęstsze schorzenia z autoagresji to:

  • choroby tarczycy – choroba Hashimoto, choroba Gravesa-Basedowa,
  • cukrzyca typu 1,
  • choroby jelit – celiakia, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • reumatoidalne zapalenie stawów (RZS),
  • łuszczycowe zapalenie stawów, łuszczyca,
  • pierwotna marskość wątroby,
  • toczeń rumieniowaty układowy,
  • twardzina układowa,
  • anemia złośliwa.

Test przesiewowy na przeciwciała przeciwjądrowe

Autoprzeciwciała to immunoglobuliny skierowane przeciwko składowym własnych komórek organizmu. Badanie polega na oznaczeniu obecności poszczególnych przeciwciał w surowicy metodą immunofluorescencji pośredniej.

Najważniejsze w diagnostyce są przeciwciała:

    • przeciwjądrowe ANA (antinuclear antibodies) – stwierdzane m.in. w toczniu rumieniowatym układowym, zespole antyfosfolipidowym, twardzinie układowej, zapaleniu skórno-mięśniowym. Obecność ANA można też wykryć w innych chorobach: zakażeniach, nowotworach, schorzeniach wątroby, tarczycy, płuc,
  • przeciwmitochondrialne AMA (antimitochondrial antibodies) uznawane są za specyficzne dla pierwotnej marskości wątroby (PBC),
  • przeciwko mięśniom gładkim ASMA (anti-smooth muscle antibodies) wysokie miano sugeruje obecność autoimmunizacyjnego zapalenia wątroby, ale ASMA mogą też pojawiać się w przebiegu mononukleozy zakaźnej czy w chorobach nowotworowych.

Co oznacza dodatni test przesiewowy?

Wykonanie przesiewowego testu na obecność autoprzeciwciał powinno mieć zastosowanie w przypadku obecności objawów klinicznych sugerujących możliwe podłoże autoimmunologiczne. Dodatni wynik testu w tej sytuacji może wskazywać na chorobę z autoagresji i powinien być skonsultowany ze specjalistą. Wykonywanie badania u osób asymptomatycznych wydaje się generować niepotrzebną diagnostykę i stres pacjenta.

 

Autor: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. Gajewski P. i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2018, s. 1950–1952.
  2. Cancado E., Abrantes-Lemos C., Terrabuio D., The Importance of Autoantibody Detection in Autoimmune Hepatitis, „Frontiers in Immunology” 2015, dostęp online: maj 2022, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4429613/.

Zuber M., Recktenwald C., Clinical correlation of antimitochondrial antibodies, „European Journal of Medical Research” 2003, dostęp online: maj 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12626283/.