Przyczyny, objawy i diagnostyka zapalenia węzłów chłonnych

19 września 2022

Obwodowe węzły chłonne są zlokalizowane głęboko w tkance podskórnej. Mimo iż za ich prawidłową wielkość uważa się średnicę do 1 cm, to zwykle nie są wyczuwalne w badaniu palpacyjnym. Powiększenie i bolesność węzłów może towarzyszyć infekcjom, chorobom autoimmunologicznym lub zmianom nowotworowym.

Czym są węzły chłonne?

Węzły chłonne są jedną ze składowych układu limfatycznego człowieka. Te drobne struktury znajdujące się w różnych partiach ciała pełnią istotną funkcję – filtrują płyn w układzie limfatycznym. W ich wnętrzu wyróżnia się strefy B oraz T, a w każdej z nich zachodzi proces dojrzewania odpowiednich limfocytów.

Szacuje się, iż w ciele człowieka znajduje się około 600 węzłów chłonnych. Są położone głęboko w tkance podskórnej i w razie powiększenia możliwe jest ich wyczucie podczas badania palpacyjnego. Limfadenopatią określa się powiększenie, zmianę konsystencji i liczby wyczuwalnych węzłów chłonnych. 

Za prawidłową wielkość węzłów chłonnych przyjmuje się średnicę  mniejszą niż 1 cm, ale zdarzają się odstępstwa, w zależności od wieku danej osoby oraz lokalizacji węzła. Większe węzły chłonne obserwuje się m.in. w okolicy pachwinowej (do 1,5 cm średnicy) czy u dzieci w wieku 2–10 lat (nawet do 2 cm średnicy). 

Powiększenie węzłów chłonnych – przyczyny i objawy

W zależności od lokalizacji powiększonych węzłów chłonnych i towarzyszących im objawów można zwykle wysnuć podejrzenie określonego schorzenia:

  • w praktyce klinicznej najczęściej spotyka się powiększenie węzłów chłonnych szyi u osób z infekcją dróg oddechowych;
  • na zakażenie wirusem Epstaina i Barra, wywołującego mononukleozę zakaźną, wskazuje limfadenopatia, zapalenie gardła, gorączka i towarzysząca objawom splenomegalia (powiększenie śledziony);
  • zespół mononukleozopodobny może wystąpić w zakażeniu toksoplazmozą, cytomegalowirusem, wirusem HIV czy wirusem opryszczki. U pacjentów zakażonych HIV objawy obejmują dodatkowo wysypkę, osłabienie, ból stawów; symptomy pojawiają się około 2–6 tygodni od kontaktu z patogenem;
  • zakażenie prątkiem gruźlicy wiąże się z bezbolesnym, powolnym powiększaniem się węzłów chłonnych; istotne znaczenie ma przeprowadzenie dokładnego wywiadu dotyczącego wyjazdów w tereny endemicznego występowania gruźlicy czy kontaktu z osobą zakażoną;
  • na choroby autoimmunologiczne u osoby z limfadenopatią mogą wskazywać bóle stawów, mięśni, anemia;
  • pilnej diagnostyki wymagają zawsze pacjenci, u których występują nocne poty, niewyjaśniona utrata masy ciała i przewlekła gorączka – mogą one świadczyć o występowaniu choroby nowotworowej;

Warto mieć świadomość, że stosowanie niektórych leków, np. cefalosporyn czy fenytoiny, może być przyczyną przejściowej limfadenopatii.

Diagnostyka limfadenopatii – na czym polega?

W różnicowaniu możliwych przyczyn limfadenopatii największe znaczenie ma dokładnie zebrany wywiad lekarski i szczegółowe badanie przedmiotowe, w tym pomiar ciśnienia tętniczego, tętna, temperatury ciała i częstości oddechów. Podczas badania palpacyjnego węzłów chłonnych lekarz oceni następujące ich cechy:

  • lokalizację,
  • wielkość,
  • konsystencję i przesuwalność względem podłoża – twarde, nieprzesuwalne węzły mogą świadczyć o procesie złośliwym,
  • bolesność – obecność bólu podczas badania może świadczyć o procesie zapalnym.

Często jest to wystarczające postępowanie, np. w przypadku infekcji u młodych dorosłych. W przypadku powiększenia węzłów chłonnych bez ewidentnej przyczyny konieczne jest wykonanie badań dodatkowych:

  • testów laboratoryjnych, m.in. pełnej morfologii krwi, stężenia CRP, OB, badań w kierunku mononukleozy zakaźnej, cytomegalii, wirusowego zapalenia wątroby B i C, zakażenia wirusami opryszczki, HIV, gruźlicy,
  • USG węzłów (badanie aparatem ultrasonograficznym, np. w okolicy szyi),
  • tomografii komputerowej klatki piersiowej, brzucha i miednicy,
  • biopsji powiększonych węzłów chłonnych.

Metody leczenia limfadenopatii

Terapia u osoby ze stwierdzonym powiększeniem węzłów chłonnych wymaga postawienia właściwego rozpoznania, a następnie leczenia przyczyny limfadenopatii. W przypadku zdiagnozowania złośliwego nowotworu postępowanie polega na leczeniu onkologicznym – operacyjnym, chemioterapii lub radioterapii. Choroby infekcyjne wywołane przez bakterie wymagają podania odpowiedniego antybiotyku. W przypadku zakażeń wirusowych metoda leczenia może polegać na podawaniu leków przeciwwirusowych (np. w zakażeniu wirusem opryszczki), antyretrowirusowych (w zakażeniu HIV) lub na leczeniu objawowym. Limfadenopatia związana ze stosowaniem leków wymaga ich odstawienia i modyfikacji terapii. U pacjentów ze schorzeniami autoimmunologicznymi podstawą terapii jest natomiast stosowanie glikokortykosteroidów i leków immunosupresyjnych.

Warto pamiętać, iż o ile sama limfadenopatia nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, o tyle nieleczona choroba będąca jej przyczyną może prowadzić do groźnych powikłań – sepsy, ropni, przerzutów w chorobach nowotworowych czy szybkiego postępu w schorzeniach autoimmunologicznych. Konsultacja z lekarzem na wczesnym etapie choroby może pomóc w uniknięciu wystąpienia stanów zagrażających życiu.

Limfadenopatia – czy można jej zapobiec?

Nie zawsze jest możliwe zapobieganie wystąpienia powiększenia węzłów chłonnych, ale warto unikać czynników ryzyka, które mogą prowadzić do schorzeń przebiegających z limfadenopatią. Szczególne znaczenie ma tutaj abstynencja alkoholowa i nikotynowa oraz unikanie kontaktu z toksynami. Właściwa edukacja seksualna oraz informowanie pacjentów o dostępnych szczepieniach ochronnych może ograniczyć liczbę chorych z powiększeniem węzłów chłonnych w przebiegu chorób infekcyjnych.

 

Autor: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. R. Maini, S. Nagalli, Lymphadenopathy, „StatPearls” 2022, [dostęp online: sierpień 2022] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558918/.
  2. S. Mohseni i in., Peripheral Lymphadenopathy: Approach and Diagnostic Tools, „Iranian Journal of Medical Sciences” 2014, [dostęp online: sierpień 2022] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3993046/