„Uczulenie na zimno” – przyczyny, objawy, leczenie

„Uczulenie na zimno” to potoczna nazwa przypadłości, w której ekspozycja na niską temperaturę wywołuje reakcję skórną – swędzące bąble pokrzywkowe, zaczerwienienie, a czasem nawet obrzęk całych partii ciała. Choć brzmi to niezwykle, zimna temperatura może u niektórych osób działać jak alergen. Dowiedz się, skąd bierze się uczulenie na zimno, jak się objawia i co można zrobić, aby je zdiagnozować i leczyć.

Czym jest uczulenie na zimno?

Uczulenie na zimno, znane też jako pokrzywka z zimna (pokrzywka oziębieniowa), jest rodzajem pokrzywki fizykalnej wywoływanej przez kontakt z niską temperaturą. W reakcji na zimno organizm uwalnia mediatory zapalne (m.in. histaminę), podobnie jak przy typowej alergii, co prowadzi do pojawienia się charakterystycznych bąbli i świądu skóry.

Szacuje się, że pokrzywka z zimna stanowi około 10% wszystkich pokrzywek przewlekłych. Najczęściej dotyka osób młodych (20–40 lat), częściej kobiet. Może występować samoistnie (idiopatycznie) lub po przebyciu pewnych infekcji. Czasem towarzyszy innym schorzeniom – np. chorobom autoimmunologicznym.

Jakie są objawy uczulenia na zimno?

Objawy pojawiają się na skórze wystawionej na działanie zimna – może to być chłodne powietrze, zimny wiatr, zimna woda, a nawet trzymanie zimnego napoju. Typowe symptomy to:

• bąble pokrzywkowe i zaczerwienienie – skóra w miejscu kontaktu z zimnem robi się zaczerwieniona, pojawiają się na niej wypukłe bąble (przypominające ślady oparzenia pokrzywą). Zmiany mogą mieć kolor od różowego po porcelanowobiały, otoczony czerwoną obwódką;
• świąd i pieczenie skóry – zmiany pokrzywkowe intensywnie swędzą, pacjenci opisują też uczucie pieczenia czy mrowienia skóry;
• obrzęk (opuchlizna) – przy silniejszej reakcji może dojść do obrzęku okolic wystawionych na zimno – np. dłoni, stóp, twarzy. U niektórych osób po wypiciu zimnego napoju puchną wargi, język i gardło mogą ulec obrzękowi po zjedzeniu lodów;
• objawy ogólne w ciężkich przypadkach – jeśli ekspozycja na zimno jest duża (np. kąpiel w bardzo zimnej wodzie), u osób silnie uczulonych może dojść do zawrotów głowy, a nawet utraty przytomności czy wstrząsu anafilaktycznego.

Zmiany skórne zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut od kontaktu z zimnem i utrzymują od 1 do 2 godzin (rzadziej dłużej). Ustępują samoistnie, o ile dana część ciała zostanie ogrzana. U większości chorych pokrzywka z zimna ma charakter nabyty (pojawia się w pewnym momencie życia), choć istnieją bardzo rzadkie formy wrodzone.

Uczulenie na zimno – przyczyny i czynniki ryzyka

W wielu przypadkach uczulenia na zimno nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny – wówczas mówi się o tzw. pokrzywce z zimna idiopatycznej. Oznacza to, że reakcja organizmu na niską temperaturę jest niewłaściwa, ale nie wynika z żadnego konkretnego czynnika wewnętrznego ani zewnętrznego. Układ immunologiczny reaguje na zimno tak, jakby było ono zagrożeniem – dochodzi do uwalniania histaminy i innych mediatorów zapalnych, które wywołują objawy typowe dla pokrzywki. Co istotne, reakcja ta może występować nie tylko po bezpośrednim kontakcie skóry z zimnem (np. w zimnej wodzie), ale także po spożyciu zimnych napojów lub wdychaniu mroźnego powietrza.

Badania wskazują na pewne czynniki ryzyka i sytuacje, które mogą sprzyjać występowaniu pokrzywki z zimna. U części osób objawy pojawiają się po przebytych infekcjach – zarówno wirusowych, takich jak grypa czy mononukleoza, jak i bakteryjnych, np. wywołanych przez Mycoplasma pneumoniae. Reakcja na zimno może być wówczas przejściowa i ustąpić samoistnie po kilku tygodniach lub miesiącach. U innych pacjentów pokrzywka może mieć związek z chorobami autoimmunologicznymi – zwłaszcza przewlekłymi, takimi jak autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto) czy toczeń rumieniowaty układowy. Istnieje również niezwykle rzadka postać dziedziczna – tzw. rodzinna pokrzywka z zimna. Jest to choroba o podłożu genetycznym, najczęściej ujawniająca się już w niemowlęctwie, przy czym objawy mogą być silniejsze niż w formie nabytej. Występuje w wyniku mutacji genetycznej i często towarzyszą jej także inne objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka czy bóle stawów.

Jak diagnozuje się uczulenie na zimno?

Podstawowym testem diagnostycznym jest test prowokacyjny z zimnem. Najczęściej wykonuje się tzw. test kostki lodu – kawałek lodu (w plastikowym woreczku) przykłada się do skóry przedramienia na ok. 5 minut. Po ogrzaniu skóry obserwuje się reakcję: pojawienie się w ciągu następnych 10 minut bąbla pokrzywkowego dokładnie w miejscu kontaktu z lodem świadczy o pokrzywce z zimna. Czasami u osób chorych test kostki lodu jest ujemny mimo występujących objawów – zależy to od progu reaktywności (u części pacjentów reakcja występuje dopiero przy dłuższym lub bardziej rozległym oziębieniu ciała).

W diagnostyce uczulenia na zimno ważny jest też wywiad lekarski – lekarz zapyta, w jakich okolicznościach pojawiają się objawy i czy chorujesz na inne schorzenia. Często zleca się badania dodatkowe, aby wykryć ewentualne choroby towarzyszące:

• badania krwi w kierunku chorób tarczycy: warto oznaczyć poziom TSH, FT4 oraz przeciwciała przeciwtarczycowe (np. anty-TPO), aby sprawdzić, czy pacjent nie ma niedoczynności tarczycy (w tym choroby Hashimoto). Zaburzenia tarczycy często współwystępują z przewlekłą pokrzywką;
• badania reumatologiczne i immunologiczne: np. czynnik ANA, czynnik reumatoidalny RF – w zależności od objawów, by wykluczyć chorobę autoimmunologiczną;
• inne badania z krwi: morfologia, OB/CRP, poziom immunoglobulin (IgE, IgM, IgG, krioglobuliny) – pomagają ocenić ogólny stan zdrowia i ewentualny stan zapalny.

Aby kompleksowo ocenić funkcje tarczycy, można skorzystać z pakietu badań laboratoryjnych. Przykładowo e-Pakiet tarczycowy (rozszerzony) obejmuje oznaczenie TSH, wolnych hormonów tarczycy (FT3, FT4) oraz przeciwciał anty-TPO i anty-TG. Takie badania mogą pomóc wykryć nawet utajoną niedoczynność tarczycy i jej przyczynę, w tym autoimmunologiczną chorobę Hashimoto, które mogą sprzyjać występowaniu pokrzywki.

Leczenie uczulenia na zimno

Nie istnieje specyficzne „odczulanie” na zimno dostępne dla wszystkich, dlatego leczenie uczulenia na zimno skupia się na zapobieganiu reakcjom i łagodzeniu objawów.

Unikanie ekspozycji na zimno to podstawa – osoby z pokrzywką z zimna powinny ubierać się ciepło przy niskich temperaturach (czapka, szalik, rękawiczki), unikać pływania w zimnej wodzie i spożywania bardzo zimnych napojów czy lodów. Ważne jest także leczenie chorób towarzyszących. Jeśli stwierdzono np. niedoczynność tarczycy lub inną chorobę autoimmunologiczną, jej właściwe leczenie (np. uregulowanie hormonów tarczycy) może złagodzić skłonność do pokrzywek.

Pomocne może być także ostrożne hartowanie. Niektórzy lekarze zalecają stopniowe przyzwyczajanie skóry do zimna poprzez kontrolowane, krótkie ekspozycje (np. krótkie chłodne prysznice), jednak taką „terapię” należy prowadzić bardzo ostrożnie i pod nadzorem, aby nie wywołać silnej reakcji.

Przy wyjątkowo dokuczliwych objawach warto mieć przy sobie leki przeciwhistaminowe lub automatyczny wstrzykiwacz z adrenaliną (dla osób, u których występuje podwyższone ryzyko wstrząsów anafilaktycznych).

Uczulenie na zimno może ustąpić samo po kilku latach, ale u części osób ma charakter przewlekły. Ważne jest, by być świadomym swojego schorzenia i chronić się przed zimnem – to najlepsza strategia, by uniknąć objawów i groźnych powikłań (jak reakcja anafilaktyczna). Jeśli podejrzewasz u siebie pokrzywkę z zimna, skonsultuj się z lekarzem, który potwierdzi diagnozę i pomoże wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Bibliografia

1. Ł. Durajski, Alergie. Fakty i mity, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2020.
2. D. Myłek, Oswoić alergie: skąd się biorą uciążliwe dolegliwości i jak sobie z nimi radzić, Stowarzyszenie Larix, Warszawa 2020.
3. K. Obtułowicz, Alergologia, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2016.
4. Anna Zawadzka-Krajewska, Pokrzywka z zimna, http://alergia.org.pl/wp-content/uploads/2017/08/Pokrzywka-z-zimna.pdf [dostęp 06.2025].
5. A. J. Sybilski, Pokrzywka, https://www.researchgate.net/profile/Adam_Sybilski/publication/323388200_Pokrzywka/links/5a928db3a6fdccecff046ada/Pokrzywka.pdf [dostęp 06.2025].

Oceń artykuł