Opis badania
Badanie GBS to wymaz pobierany najczęściej z przedsionka pochwy oraz okolicy odbytu lub odbytu. Próbka trafia do laboratorium mikrobiologicznego, gdzie sprawdza się, czy obecne są w niej paciorkowce grupy B. Dla pacjentki badanie jest krótkie, zwykle niebolesne i przypomina inne wymazy ginekologiczne. Nie jest to badanie krwi, badanie moczu ani cytologia.
Ważne jest miejsce pobrania materiału. Bakteria może bytować nie tylko w pochwie, ale też w przewodzie pokarmowym i okolicy odbytu, dlatego samo pobranie z pochwy może być mniej miarodajne. W prawidłowym schemacie pobiera się materiał jednocześnie z dolnej części pochwy (przedsionka pochwy) oraz z okolicy odbytu lub odbytnicy. Taki sposób pobrania zwiększa szansę wykrycia nosicielstwa, jeśli bakteria rzeczywiście jest obecna.
Przygotowanie do badania
Przygotowanie do wymazu GBS ma znaczenie, bo leki dopochwowe, irygacje, środki odkażające albo niedawna antybiotykoterapia mogą wpłynąć na wynik. Najlepiej wykonać badanie w warunkach możliwie naturalnych, bez nadmiernego „oczyszczania” pochwy i stosowania preparatów, które mogą zmniejszyć ilość bakterii w materiale.
Przed badaniem warto pamiętać o kilku zasadach:
- przez około 48 godzin przed pobraniem nie stosuj globulek, kremów, żeli, maści dopochwowych ani irygacji, o ile lekarz nie zaleci inaczej;
- przez około 2 dni przed badaniem zachowaj wstrzemięźliwość seksualną;
- w dniu badania wykonaj delikatną higienę zewnętrznych okolic intymnych, najlepiej wodą, bez środków odkażających;
- nie zgłaszaj się na wymaz w trakcie krwawienia menstruacyjnego (dotyczy kobiet niebędących w ciąży);
- jeśli niedawno stosowałaś antybiotyk, lek dopochwowy lub lek przeciwgrzybiczy, powiedz o tym lekarzowi lub położnej;
- zabierz na wizytę kartę ciąży i wcześniejsze wyniki, zwłaszcza jeśli w moczu wykryto GBS albo w poprzedniej ciąży wystąpiło zakażenie u dziecka.
Wymaz z przedsionka pochwy w kierunku paciorkowców grupy B (GBS) – więcej informacji
GBS – co to jest?
GBS to skrót od angielskiego określenia Group B Streptococcus, czyli paciorkowców grupy B. Najważniejszą bakterią z tej grupy jest Streptococcus agalactiae. Może ona bytować w przewodzie pokarmowym, okolicy odbytu, pochwie lub drogach moczowych i bardzo często nie daje żadnych objawów. Oznacza to, że kobieta może być nosicielką GBS, czuć się dobrze, nie mieć upławów, pieczenia ani bólu, a mimo to wynik wymazu może być dodatni. Kolonizacja GBS u ciężarnych jest częsta i może dotyczyć nawet 10–30% kobiet w ciąży.
Samo nosicielstwo GBS zwykle nie jest groźne dla dorosłej, zdrowej osoby. W ciąży znaczenie tej bakterii jest jednak większe, ponieważ podczas porodu może dojść do kontaktu noworodka z drobnoustrojem. U części dzieci zakażenie może prowadzić do ciężkich chorób, takich jak zapalenie płuc, sepsa lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.
Właśnie dlatego badanie GBS jest wykonywane rutynowo pod koniec ciąży – nie po to, aby straszyć przyszłą mamę, ale po to, żeby prawidłowo prowadzić opiekę okołoporodową.
Kto powinien wykonać badanie GBS?
Wymaz GBS jest rutynowym badaniem w ciąży, dlatego powinien być wykonany u każdej przyszłej mamy w zalecanym terminie, niezależnie od tego, czy występują objawy infekcji intymnej. To ważne, bo nosicielstwo GBS najczęściej przebiega bezobjawowo. Brak świądu, pieczenia, upławów czy bólu nie wyklucza dodatniego wyniku.
Badanie jest szczególnie ważne, gdy:
- zbliżasz się do 35.–37. tygodnia ciąży i kompletujesz badania przed porodem,
- chcesz sprawdzić nosicielstwo GBS,
- w poprzedniej ciąży dziecko miało zakażenie GBS,
- w obecnej ciąży w posiewie moczu wykryto Streptococcus agalactiae,
- planujesz poród siłami natury, ale także wtedy, gdy rozważane jest cięcie cesarskie,
- wcześniej występowały infekcje układu moczowo-płciowego lub niepokojące objawy ze strony dróg rodnych,
Badanie przesiewowe powinno być wykonane także wtedy, gdy planowane jest cięcie cesarskie. Powód jest prosty: plany porodowe mogą się zmienić, poród może rozpocząć się wcześniej, a wody płodowe mogą odpłynąć przed terminem operacji.
Nie oznacza to jednak, że GBS dotyczy wyłącznie kobiet w ciąży. Paciorkowce grupy B mogą występować także u kobiet niebędących w ciąży, mężczyzn, osób starszych czy pacjentów z chorobami przewlekłymi. Nosicielstwo ma znaczenie kliniczne przede wszystkim wtedy, gdy GBS powoduje zakażenie, np. układu moczowego, skóry, ran, krwi, płuc, kości lub stawów.
Jak wygląda wymaz GBS?
Pobranie wymazu GBS trwa krótko. Materiał pobiera się jałową wymazówką, czyli cienkim patyczkiem zakończonym miękką końcówką. Najpierw pobierany jest wymaz z przedsionka pochwy, a następnie z okolicy odbytu lub odbytnicy. Nie trzeba zakładać wziernika, jak w przypadku cytologii.
Badanie może wywołać lekki dyskomfort, ale zazwyczaj nie boli. Jeśli okolica intymna jest podrażniona, wrażliwa albo występuje stan zapalny, pobranie może być mniej przyjemne, jednak nadal trwa bardzo krótko. Po pobraniu wymazówka trafia do specjalnego podłoża transportowego, a następnie do laboratorium.
Wynik najczęściej jest opisowy: dodatni albo ujemny. Czasami wynik zawiera także informację o antybiogramie, czyli wrażliwości bakterii na antybiotyki. Ma to szczególne znaczenie u pacjentek uczulonych na penicylinę, ponieważ lekarz musi wtedy dobrać bezpieczną i skuteczną alternatywę.
GBS wynik dodatni i ujemny – jak go rozumieć?
Interpretacja wyniku wymazu GBS zależy nie tylko od tego, czy bakteria została wykryta, ale także od sytuacji klinicznej i etapu ciąży. Poniższa tabela pokazuje, co najczęściej oznaczają poszczególne wyniki oraz jakie dalsze postępowanie bywa zwykle rozważane.
| Wynik wymazu GBS | Co oznacza? | Co zwykle dzieje się dalej? |
| GBS ujemny | W pobranym materiale nie wykryto paciorkowców grupy B. | Wynik trafia do dokumentacji ciąży. Jeśli poród nastąpi w typowym czasie, zwykle nie ma wskazań do profilaktyki GBS tylko z powodu badania. |
| GBS dodatni | W materiale wykryto paciorkowce grupy B. | Wynik należy pokazać lekarzowi lub położnej. Podczas porodu zwykle planuje się antybiotykoterapię śródporodową. |
| GBS dodatni i alergia na penicylinę | Obecne jest nosicielstwo GBS, ale wybór antybiotyku wymaga ostrożności. | Lekarz może potrzebować informacji o rodzaju alergii oraz wyniku antybiogramu. |
| GBS w moczu w ciąży | Może świadczyć o większej kolonizacji lub zakażeniu układu moczowego. | Wymaga omówienia z lekarzem; nawet bez dodatniego wymazu może być wskazaniem do profilaktyki podczas porodu. |
Wynik dodatni nie oznacza, że dziecko jest zakażone. Oznacza, że bakteria została wykryta u matki i że podczas porodu warto zastosować profilaktykę.
Wynik ujemny jest dobrą informacją, ale nie daje stuprocentowej gwarancji na przyszłość, bo kolonizacja GBS może się zmieniać. Dlatego tak ważne jest wykonanie badania blisko porodu, a nie np. w połowie ciąży.
GBS cena – ile orientacyjnie kosztuje wymaz?
GBS cena zależy od miasta, laboratorium i tego, czy wykonywany jest sam wymaz z przedsionka pochwy, czy także wymaz z odbytu lub pełniejsza diagnostyka z antybiogramem. Orientacyjnie wymaz GBS w prywatnym laboratorium kosztuje zwykle kilkadziesiąt złotych.
Jeżeli badanie jest wykonywane w ramach prowadzenia ciąży, warto zapytać lekarza lub położną, jak wygląda organizacja badania w danej placówce. Posiew w kierunku GBS znajduje się w standardowym zakresie badań pod koniec ciąży, dlatego u wielu pacjentek jest wykonywany jako element rutynowej opieki prenatalnej w ramach NFZ.
Ile czeka się na wynik GBS?
Na wynik GBS zwykle czeka się kilka dni. Ponieważ jest to badanie mikrobiologiczne, laboratorium musi dać bakteriom czas na wzrost, a następnie je zidentyfikować. Jeśli potrzebny jest antybiogram, czas oczekiwania może być dłuższy.
Z tego powodu nie warto zostawiać badania na ostatnią chwilę. Najlepiej zaplanować je tak, aby wynik był gotowy przed terminem porodu i znalazł się w dokumentacji ciąży. Jeśli jesteś już po 37. tygodniu i nie masz wyniku, skontaktuj się z lekarzem lub położną.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy badanie GBS jest obowiązkowe w ciąży?
Jest to rutynowe badanie przesiewowe pod koniec ciąży. Polski standard opieki okołoporodowej uwzględnia posiew z pochwy i odbytu w kierunku paciorkowców B-hemolizujących w 35.–37. tygodniu ciąży.
Czy badanie GBS wykonuje się tylko w ciąży?
Nie tylko, ale wymaz GBS z pochwy i okolicy odbytu jest przede wszystkim rutynowym badaniem w ciąży, wykonywanym w 35.–37. tygodniu przed porodem. Poza ciążą GBS również może powodować zakażenia, ale wtedy lekarz dobiera badanie do objawów – może to być np. posiew moczu, posiew z rany, posiew krwi.
Kiedy dokładnie zrobić wymaz GBS?
Najczęściej między 35. a 37. tygodniem ciąży, często około 36. tygodnia. Badanie wykonuje się blisko porodu, ponieważ kolonizacja GBS może być przejściowa, a wynik zbyt wczesny może gorzej odzwierciedlać sytuację okołoporodową.
Czy wymaz GBS boli?
Zwykle nie. Pobranie może być lekko niekomfortowe, ale trwa krótko. Materiał pobiera się wymazówką z przedsionka pochwy i okolicy odbytu lub odbytu.
Co oznacza dodatni wynik GBS?
Dodatni wynik oznacza nosicielstwo paciorkowców grupy B. Nie oznacza automatycznie infekcji u mamy ani zakażenia dziecka, ale jest wskazaniem do zaplanowania profilaktyki antybiotykowej podczas porodu.
Czy dodatni GBS trzeba leczyć od razu?
Zwykle nie leczy się samego nosicielstwa przed porodem. Standardowo antybiotyk podaje się w trakcie porodu. Wyjątkiem może być zakażenie układu moczowego lub inna aktywna infekcja, o czym decyduje lekarz.
Czy dodatni GBS oznacza konieczność cesarskiego cięcia?
Nie. Dodatni wynik GBS sam w sobie nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia. Wiele kobiet z dodatnim wynikiem rodzi siłami natury, a ochrona dziecka polega na podaniu antybiotyku podczas porodu.
Czy przy planowanym cesarskim cięciu trzeba zrobić badanie GBS?
Tak, badanie nadal jest zalecane. Poród może rozpocząć się przed planowanym terminem cięcia albo może dojść do odpłynięcia wód płodowych, dlatego wynik GBS jest przydatny również przy planowanym cięciu cesarskim.
Czy ujemny wynik GBS daje pewność, że dziecko nie zachoruje?
Nie daje stuprocentowej pewności, ale znacząco pomaga w ocenie ryzyka. Wynik jest najbardziej przydatny, gdy badanie wykonano blisko porodu, ponieważ kolonizacja GBS może się zmieniać.
Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela
Bibliografia
- Solnica B., Dembińska-Kieć, Naskalski J-W., Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, Wydawnictwo Edra Urban&Partner, Wrocław 2022.
- Stojko R., Sieroszewski P., Położnictwo i ginekologia. Ginekologia tom 2, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa 2026.